Адилеттүүлүктөн тайган сот процесстери

Кыргыз Республикасынын Президенти Сооронбай Жээнбековго

Урматтуу Президент! Кыргызстанда соттордун адилетсиздиги боюнча көп эле айтылып жүргөнү белгилүү. Өз башыман өткөрбөсөм буга мен деле анчалык ишенбейт элем. Акыры Конституцияда белгиленген жарандык укугумду коргоп берүүңүздү өтүнүп, аргасыздан Сизге кайрылып жатам. Сөз республикабыздын кесиптик-техникалык билим берүү системасынын түзүлүшүнүн жана өнүгүшүнүн чыныгы тарыхы жана тарыхый фактылары бурмаланып берилген китеп жөнүндө болуп жатат.

Эми маселеге өтсөк Таалайбек Чолпонкуловдун редакциясы астында 2012-жылдын октябрь айында «70 лет Профессионально-техническое образование Кыргызской Республики» деген китеп жарык көргөн. Китептин аннотациясында «в книге использованы материалы Т. Алиева, Ш. Чыныбаева, И. Джолочиева и др» деп берилген. Чындыгында бул китеп менин (Т.Алиевдин) «Становление и развитие системы профессионально-технического образования Кыргызской Республики» деген илимий эмгегимдин кол жазмасынын 78,3% материалын пайдалануу менен чыгарылган. Т.Чолпонкулов мырза «70 лет профессионально-техническое образование Кыргызской Республики» деген китепти жарыкка чыгарууда төмөнкүдөй одоно бузууларга жол бергендиги көрүнүп турат:

  1. «Становление и развитие системы профессионально-технического образования Кыргызской Республики» деген илимий эмгектин авторунун укугун тепсөө менен жана андан уруксатсыз материалдарды пайдалангандыгы (плагиаттык), (автор катары таанылган Кыргызпатенттин №2031 күбөлүгү 28 IX 2012).
  1. Республикабыздын кесиптик-техникалык билим берүү системасынын түзүлүшүнүн жана өнүгүшүнүн чыныгы тарыхын бурмалоо менен коомго жалган маалыматтарды бергендиги.
  1. Илимий эмгектин кол жазмасында берилген шилтемелердеги окумуштуулардын, партиялык жана советтик кызматкерлердин сөздөрүн өз сөзү кылып оңдогондугу.

Кесиптик-техникалык билим берүү системасынын ардагери катары мындай чыныгы тарыхы бурмаланып берилген китепти коомго жана келечектеги муундарга кантип калтырабыз деген ой менен 2016-жылдын 9-июнунда Бишкек шаарынын Ленин райондук сотуна доо арыз менен кайрылдым.

Ленин райондук соту өткөргөн соттук-лингвистикалык экспертизанын жыйынтыгында (2016-жыл 27-декабрь №1-943/27) Т.Чолпонкуловдун редакциясы астында жарыкка чыккан «70 лет Профессионально-техническое образование Кыргызской Республики» аталган китептин 2,3,5,6 бөлүмдөрү менен (15-75 беттер, 88-129 беттер) Т.Алиевдин «Становление и развитие системы про фессионально-техническое образование» илимий кол жазмасынын 1,2,3,5 бөлүмдөрүн салыштырганда тексттери сөзмө-сөз так келгендигин, бирок кол жазманы редакциялоонун натыйжасында Т.Алиевдин жазган тарыхый фактылары бурмаланып калгандыгы ырасталат.

Натыйжада «70 лет Профессионально-техническое образование Кыргызской Республики» деген китептин тексттери, Т.Алиевдин «Становление и развитие системы профтехобразование» деген кол жазмасынын көчүрмөсү экендиги, бирок кол жазмадагы берилген тарыхый фактылар бурмаланып берилгендиги далилденгени айтылат. Ошентип, Ленин райондук соту 2017-жылдын 10-февралында «Кыргыз Республикасынын аймактарында жайгашкан кесиптик-техникалык лицейлердин китепканаларынан жана республиканын региондорунун, шаарларынын китепканаларынан, «Профессионально-техническое образование Кыргызской Республики» аталыштагы жарыкка чыккан китептин 500 (беш жүз) нускасын контрафакт катары конфисковать этилсин” деген чечимди кабыл алды.

Кийин Бишкек шаардык соту Чолпонкуловдун аппеляциялык даттануусунун негизинде төмөнкүдөй чечим чыгарышты: “Ушул иш боюнча Бишкек шаарынын Ленин райондук сотунун 2017-жылдын 10-февралындагы чечими жокко чыгарылсын. Жаңы чечим кабыл алынсын. Кыргыз Республикасынын билим жана илим министрлигине караштуу баштапкы жана орто кесиптик-техникалык билим берүү агенттигине Т.И.Алиевдин коюлган доо арызы толук канаттандыруусуз калтырылсын”.

2017-жылдын 6-июнундагы Бишкек шаарынын соттук чечиминде (6 бет, 2-абзац) мындай деп жазылган, «При этом потребовал оплатить его работу и между ними и Чолпонкуловым было заключено трудовое соглашение №1 от 16 апреля 2012 года и т.д.». Бул жерде «потребовал» деген Т. Чолпонкуловдун калп сөзүн соттук чечимге жазганын кандай түшүнсө болот? Дагы чечимде (6 бет, 7-абзац) мындай дейт: «Узнав об издании книги Агенством, Алиев Т.И. обратился в суд с данным иском к Агенству и т.д.». Ушинтип уялбастан калп ты шыпыртып жазганына күйөсүң. Ошондой эле чечимдеги (8-бет, 5-абзац) «Алиев Т.И. не доказал, что сданная агенству и зарегистрированная в Кыргызпатента рукопись является идентичным» деп карандай калпты жазып жатпайбы?! Ушундан улам, суроо туулат, сот А.И. Алибаев Кыргызпатентке тапшырган кол жазма менен, агенттикке тапшырган илимий эмгектин туура келбегендигин кантип аныктады экен?!

Ошондой эле сот А.И.Али баевдин бул чечиминде Т.Чолпонкуловдун редакциясы алдында чыккан китепте чыныгы тарыхый фактылар бурмаланып берилгендиги жөнүндө бир да сөз айтылган эмес! Жобо боюнча сот бардык жүйөлөрү келтирилген соттун чечимин он күндүн ичинде бериш керек эле, бирок мен чечимди бир айдан кийин 2017-жылдын 6-июлунда алдым. Соттук коллегиянын төрагасы А.И.Алибаевдин бүт комментариясы бар соттук чечимин бир айга созуп, анан бергендигин кандай түшүнсө болот?

Бишкек шаардык сотунун (А.И.Алибаевдин) чечимине макул болбостон 2017-жылдын 8-августунда жарандык иштер боюнча Кыргыз Республикасынын Жогорку Сотунун соттук коллегиясына кассациялык даттануу менен кайрылдым. 2017-жылдын 26-октябрында Кыргыз Республикасынын Жогорку Сотунун жарандык иштер боюнча соттук коллегиясы (Г.У. Калиева – төрага, соттор Д.С. Кулматова, М.П. Мельникова) менин кассациялык даттануумду карап, Бишкек шаардык сотунун туура эмес чыгарган чечимин күчүндө калтырып, кассациялык даттануумду канаттандыруусуз калтырды. Жогорку Сот эмне себептен кассациялык даттануумду канаттандыруусуз калтырганын карап көрөлү: Биринчиден, соттук токтомдо «Суд апелляционной инстанции, отменяя решение районного суда и принимая новое решение об отказе в удовлетворении иска, обосновано указал, что между сторонами была заключена гражданско-правовая сделка, результаты работы сданы заказчику (ответчику). Нарушение авторских прав Алиева Т.И. по данному вопросу не имеется» деп калпты жазып жатпайбы. Суроо туулат, ушул жерде сот Калиева Г.У. заказчикке берген кол жазмадагы материалдарды Т.Чолпонкулов тараптан бурмалап салгандыгын эмнеге жазбайт? Автордук укук боюнча 2017-жылдын 9 августунда каралган Жогорку соттун токтомунда “рукопись «Становление и развитие системы профтехобразования Кыргызской Республики» не является служебным произведением, поскольку Алиев Т. в трудовых отношениях с агенством не состоит деп белгиленген. Ушул эки соттук чечимди карап көрсөңөр бири-бирине каршы болуп жатпайбы.

Экинчиден, соттук токтомдо, «Доводы кассационный жалобы о том, что были нарушены права истца на неприкосновенность произведения судебная коллегия оценивает критически, так, как Алиев Т. предоставил ответчику материал для создания брошюры об истории системы профтехобразованию Кыргызской Республики». Бул сүйлөмдө, «Критически” дегенди кантип түшүнсө болот. Анан мен Т. Чолпонкуловго материал эмес илимий эмгектин кол жазмасын бергем. Ушул жерде сот Калиева Г.У. мен берген кол жазмадагы материалдагы тарыхый фактыларды Т. Чолпонкулов бурмалап салгандыгын эмне үчүн жазбайт? Анан дагы соттук токтомдо «В книге указано, что при ее создании использованы материалы, в том числе Алиева Т. Таким образом по данному делу не усматривается нарушений авторских прав» деп жазылган. Эми ойлоп көрсөңөр мен берген илимий эмгектеги тарыхый фактыларды Т. Чолпонкуловдун бурмалап салгандыгы автордук укукту бузгандык эмеспи?!

Үчүнчүдөн, соттук токтомдогу «Судом апелляционной инстанции в достаточной мере исследованы все обстоятельства дела и доказательства, дана им надлежащая правовая оценка и принят законный и обоснованный судебный акт, оснований для его отмены не имеется» дегени да карандай калп. Анткени, Бишкек шаардык сотунун ойдон чыгарылган, эч нерсе менен тастыкталбаган, чындыкка туура келбеген чечими боюнча жогору жакта айтып кеттим.

Урматтуу Президент! Жогоруда көрүнүп тургандай республикабыздын билим берүүсүндөгү маанилүү тармак болгон кесиптик-техникалык билим берүүнүн тарыхы көз көрүнө бурмаланып жатканына, ушул тармакка өмүрүн арнаган инсан катары кайдыгер карай албайм жана соттордун мындай чечимдерине караманча макул эмесмин. Ошондуктан бул иш боюнча адилет чечим кабыл алынышын талап кыламын.

Токташ АЛИЕВ, КР персоналдык пенсионери, кесиптик-техникалык билим берүү системасынын ардагери, Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер