Марипа СЕЙДАЛИЕВА, Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген юристи, юстициянын 1-класстагы кеңешчиси:«Негизги максатыбыз – жарандарга толук кандуу квалификациялуу юридикалык жардам көрсөтүү»

Өлкөдөгү сот реформасынын алкагында 2016-жылдын 16-декабрында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши тарабынан жаңы редакцияда “Мамлекет кепилдеген юридикалык жардам жөнүндө (МКЮЖ)” мыйзам кабыл алынган. Мыйзамдын негизги концепциясы болуп, учурдагы МКЮЖ системасын, МКЮЖ көрсөтүүнүн улуттук системасын түзүү аркылуу күчтөндүрүү жана оптималдаштыруу болуп саналат. Биз окурмандарга кеңири маалымат берүү үчүн “Укук жана мыйзам чыгарууну өнүктүрүү борбору” коомдук фондунун мүдүрү, Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген юристи, юстициянын 1 класстагы кеңешчиси Марипа Эрмековна Сейдалиева менен баарлаштык.

– Кыргыз Республикасынын Конституциясына  ылайык,  укук коргоо органдарынын кызматкерлери тарабынан иш жүзүндө кармалган  учурдан  тартып,  адамга жеке өзүн коргоого мүмкүнчүлүк берилип, анын коопсуздугу адвокаттын квалификациялуу юридикалык жардамы менен камсыздалат.

КР Конс титуциясынын 40-берене-синде ар бир адам квалификациялуу юридикалык жардам алууга укугу бар деп түздөн-түз көрсөтүлгон. Мыйзамда каралган учурларда, тактап айтканда, жарандын адвокатка төлөп берүүгө каражаты жок болуп калса, юридикалык жардам мамлекеттин эсебинен көрсөтүлөт. Башкача айтканда, жарандардын мыйзамда көрсөтүлгөн категориялары боюнча бекер юридикалык жардам ала алат.

–»Мамлекет кепилдеген юридикалык жардам жөнүндө» мыйзамдын негизги максаты эмне?

– Бул мыйзамдын негизги максаты – укуктарын жана таламдарын коргоо үчүн эч кандай каражаты  жок  жарандарга  мамлекет кепилдеген юридикалык жардам көрсөтүүнүн  жана  башкаруунун натыйжалуу системасын түзүү аркылуу, сот адилеттүүлүгүнө  жана  квалификациялык юридикалык жардам алууга алардын укуктарын кепилдөө болуп саналат.

–  2009-жылы  кабыл  алынган МКЮЖ жөнүндө аракеттеги мыйзамды кайра кароого эмне негиз болду?

– Биринчиден, МКЮЖ көрсөтүүнүн улуттук системасын түзүү аркылуу күчтөндүрүү жана  оптималдаштыруу,  МКЮЖ  боюн-ча өзүнчө структураны түзүү; экинчиден, МКЮЖны этап боюнча киргизүү; үчүнчүдөн, жарандык жана административдик иштер боюнча МКЮЖ көрсөтүү механизмин түзүү керек болду.

«Мамлекет кепилдеген юридикалык жардам жөнүндө» жаңы мыйзамда ушул максаттардын бардыгы аткарылды, башкача айтканда мамлекет кепилдеген юридикалык жардам боюнча ишмердүүлүктү багыттаган атайын орган түзүлдү. КР Өкмөтүнүн токтому менен мамлекет кепилдеген юридикалык жардамды багыттоо борбору (мындан ары – МКЮЖ ББ) түзүлгөн жана адвокаттар кеңешинин сунуштарын эске алуу менен, анын укуктук макамы жана иш тартиби аныкталган. Мамлекет кепилдеген юридикалык жардам эки баскычка бөлүнөт: консультациялык-укуктук жардам жана квалификациялуу юридикалык жардам. Квалификациялуу юридикалык жардам көрсөтүү МКЮЖ ББ адвокатты дайындоо боюнча чечим чыгарган координатору тарабынан ишке ашат. Мурунку мыйзамдын негизинде атайын орган түзүлбөй калгандыгына байланыштуу координатордун милдети юстиция кызматкерлерине кошумча милдет катары жүктөлгөн, тилекке каршы, мамлекет кепилдеген юридикалык жардам боюнча иштерди координациялоо, жалпылоо алардын негизги иши болбогондуктан, иш чаралар толук кандуу аткарылбай, мыйзам эффективдүү иштебей жаткан, азыркы учурда республика боюнча 22 координатордун штаттык бирдиги каралды.

– Квалификациялуу юридикалык жардам көрсөтүү деген эмнени билдирет?

– Бул – жарандык, административдик жана жазыктык сот ишинин бардык стадияларында жарандык, административдик жана жазык иштер боюнча адамдардын мыйзамдуу укуктарын жана кызыкчылыктарына мамлекеттин эсебинен өкүлчүлүк кылуу же коргоо боюнча адвокаттын кесиптик иши. Квалификациялуу  юридикалык  жардам көрсөтүүнүн негизги субъекти болуп адвокат эсептелет.

– Сиздердин фонд эмне менен алектенет? Алдыңыздарда кандай милдеттер турат?

– Фонддун негизги ишмердүүлүгү коомго кызмат кылуу болуп саналат. Эң биринчи милдетибиз – жарандардын укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын коргоо, ошондой эле аларга толук кандуу квалификациялык юридикалык жардам көрсөтүү. “Сорос-Кыргызстан” Фондунун укуктук программасынын колдоосу менен биз 2018–жылдын 1-мартынан тарта “Кыргыз Республикасында мамлекет кепилдеген юридикалык жардам берүү системасын өнүктүрүүгө көмөктөшүү” социалдык-укуктук долбоорун ишке ашыра баштадык.

Долбоордун максаты болуп, МКЮЖны багыттоо боюнча борбордун ишмердүүлүгүнө көмөктөшүү, МКЮЖ системасынын катышуучуларынын (адвокаттардын, укук коргоо  жана  сот  органдарынын  кызматкерлеринин, адвокаттык ишмердүүлүк менен алектенүү укугун алууга талапкерлердин) потенциалын жогорулатуу. Жарандарга укуктук жардам берүү жаатында иштеп жаткан бейөкмөт уюмдардын бирикмесин түзүүнү да  долбоордун  бирден  бир  максаты  деп аныктаганбыз.

Жаңы долбоордун алкагында республиканын 7 облусунда адвокаттар, укук коргоо жана сот органдарынын кызматкерлери үчүн жолугушуулар, тегерек столдор жана үйрөтүүчү тренингдер өткөрүлмөкчү. Биз бул долбоор мамлекет кепилдеген юридикалык жардам көрсөтүү боюнча бүтүндөй системанын ишин активдештире алат деп ишенебиз.

Азыркы убакта аталган долбоор-дун алкагында биз Бишкек шаары, Чүй, Нарын, Ысык-Көл, Жалал-Абад, Ош, Баткен, Талас облустарында, Чолпон-Ата шаарында мамлекет кепилдеген юридикалык жардам көрсөтүү системасы жана мыйзамдуулук, ошондой эле кылмыш иштеринде мамлекет кепилдеген юридикалык жардам көрсөтүү боюнча окуу тренингдерди өткөрдүк, 213 адвокатка жана 12 мамлекеттик кызматкерлерге сертификат берилди, ошондой эле бейөкмөт уюмдар менен 7 жолугушуу өткөрүлүп, кызматташуу жөнүндө меморандумга кол коюлду, бардыгы болуп 40 бейөкмөт уюм ушул багытта кызматташууга макул экенин билдиришти. Мындан тышкары, Бишкек жана Чолпон-Ата шаарларында мамлекеттик органдардын, бейөкмөт уюмдардын өкүлдөрү, ошондой эле адвокаттардын катышуусу менен “Мамлекет кепилдеген юридикалык жардам көрсөтүү системасын өнүктүрүү” темасында 2 тегерек стол өткөрүлүп, кеңири пикир алмашуулар жүрдү.

Үстүбүздөгү жылдын 22-августунан 25-августуна чейин Ош жана Жалал-Абад облустарында кылмыш иштеринде “Мамлекет кепилдеген юридикалык  жардам  жөнүндө” Кыргыз Республикасынын мыйзамын колдонуу эрежелери боюнча окуу тренингдерин, ошондой эле мамлекет  кепилдеген  юридикалык жардам көрсөтүү системасына кирген мамлекеттик, бейөкмөт уюмдардын, укук коргоо жана сот органдарынын өкүлдөрүнүн жана адвокаттардын катышуусу менен тегерек столдорду өткөрүү пландаштырылды.

Мындан тышкары, Бишкек шаары менен Чүй облусунда да ушундай иш-чаралар өткөрүлмөкчү.

Биздин максат – мен айтып кеткендей, мамлекет  кепилдеген  юридикалык  жардам көрсөтүү системасын өнүктүрүүгө көмөктөшүү, ошондой эле бардык жарандарыбызга  аталган  мыйзамды  түшүндүрүү, жеткирүү жана алардын укуктарын, мыйзамдуу кызыкчылыктарын коргоо, башкача айтканда, мыйзам бузууларды болтурбоо!

Маектешкен Т.ИСХАКОВ

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *