Реформалардын олуттуусу – соттук реформа

Кечээ Соттук реформанын алкагында жүргүзүлүп жаткан иш-чаралардын мониторинги боюнча эксперттик жумушчу топтун үчүнчү отуруму болуп өттү.

Отурумдун жүрүшүндө бардык маморгандардын жаңы режимде иштөөгө кыйынчылыктарсыз жана макулдашылган өтүүсүн камсыздоо максатында кодекстерди жана мыйзамдарды даярдоо жана 2019-жылдын 1-январынан киргизүүгө бай-ланышкан учурдагы маселелер каралды. Бул маселе өлкө Президенти тарабынан Соттук реформа  боюнча кеңеште приоритеттүү катарында коюлган.

Кабыл алынган жаңы кодекстер жана мыйзамдар жүргүзүлүп жаткан соттук-укуктук реформанын негизи болуп саналат. Жаңы мыйзамдарда адам укуктарынын стандарттары бир топ жогорулаган, аны гумандаштыруу, декриминалдаштыруу жана депенали-зациялоо жүргүзүлгөн. ыйзамдардын бул пакети кабыл алынуу менен эски соттук-укуктук маданият тан, соттук-укуктук системанын репрессивдүү мүнөзүнөн четтөө аныкталган.  Бул  мыйзамдарды бурмалоосуз жана концеп циядан четтөөсүз киргизүү жарандарда өз укуктарын коргоо боюнча бекем укуктук пайдубал, соттук, прокурордук жана милициялык өзүм билемдиктерге, “телефондук укукка” толскоол пайда боло тургандыгын билдирет. Кодекстерди жана мыйзамдарды толук киргизүү адамдарды кыйноолорду, түрмөдөгү өзүм билемдиктерди токтотууга таасир этмекчи.

Президенттин демилгеси менен түзүлгөн Мониторинг боюнча эксперттик жумушчу топ (ЭЖТ) реформаны аналитикалык жана эксперттик коштоону, анын жактырылган концепциясынын жана жоболору-нун бүтүндүгүн камсыздоого тийиш.

Муну  эске  алуу  менен,  отурумда кабыл алынган кодекстерге жана мыйзамдарга түзөтүүлөрдү киргизүү  боюнча  маморгандардан сунуштар каралды. Эксперттер бардык келип түшкөн сунуштардын КР Конституциясына жана кабыл алынган кодекстер-ге жана мыйзамдарга шайкеш келүүсүн карашты. Жыйынтыгында эксперттер 4 айдан кийин жарабай кала турган эски мыйзамдарга кайрылбоо жана түзөтүүлөрдү киргизбөө рекомендациясын беришти.

Мыйзамдарды Конституцияга шайкеш келтирүү, мыйзамдардын ичиндеги коллизияларды четтетүү, ошондой эле “Акылдуу шаар” долбоорун жүзөгө ашыруу, эскирүү мөөнөтү жана Конституциялык палатанын чечимдери менен байланышкан түзөтүүлөр ме-нен чектелүү рекомендациясы берилди.

Бир  катар  сунуштар  боюнча ЭЖТ алар менен сунуштарды жүзөгө ашыруу механизмин талкуулоо үчүн демилгечилер менен жолугушууга ниеттенүүдө.

Отурумда  эксперттер  кабыл алынган кодекстер менен мыйзамдардын концепциясын бузуу чу бир катар түзөтүүлөргө жана соттук-укуктук реформанын жаңы концепциясы бир катар маморгандар тарабынан толук кабыл алынбагандыгына кабатырлануусун билдиришти.  Ушуга  байланыштуу өлкө адам укуктарынын дагы жогору  деңгээлин,  сот  адилеттигинин  эл  аралык  стандарттарына, соттук-укуктук системанын ачыктыгын, анын санариптешүүсүн жана адамга көңүл топтоосун камсыздоочу кодекстер менен мыйзамдарды кыйынчылыктарсыз киргизүү мүмкүндүгүнө ээ болушу үчүн түзөтүүлөрдү  киргизүүгө  мораторий колдонуу зарылдыгы жөнүндө ре-комендация айтылды.

Отурумда Кылмыштардын жана жосундардын бирдиктүү реестрин (КЖБР) киргизүү боюнча жол картасы да каралда.

Т.ИСХАКОВ