Фатима СУЛТАНОВА, ырчы: “Чыныгы чыгармачылык – жандуу, жаратуучу күч, образ жана эркиндик”

Жазып алган Жыпар ИСАБАЕВА, “Кыргыз Туусу”


Азыр  короодогу гүлдөрүмдү сугаруу менен алекмин. Каякка чыкпайын, суусап калышпасын деп дайыма ушуларга шашып келем. Кээде айылда суу токтоп калганда, жогору жактан 150-200 литрге чейин суу ташып келип сугармайын уктай да, тамактана да албайм. Алар суу ичсе – өзүм ичкендей, сергип бир жуунуп алгандай кубанып калам.

Ош облусунун Кара-Суу районунун Мады айыл өкмөтүнө караштуу  Кыргызчек  айылында туулуп-өскөм. Он бир туугандын үчүнчүсүмүн. Атам – колхоздо, апам ошол кездеги 3-Интернационал мектебинде кыргыз тили, адабияты сабагынын мугалими болуп эмгектенип, бүт өмүрүн агартууга арнады.

Ата-энем азыр таята-таяэне, чоң эне-чоң ата жана биздин сыйлаарыбыз, көз мончоктой карманары-быз, калканчыбыз. Өмүрлөрүнүн узак жана бакдөөлөттүү болушун Кудайдан тилеп келем.

***

Ак кол деле эмесмин. Адамдын  ак   колдугу,  же  мээнеткечтиги  анын  бала  кездеги тарбиясына байланыштуу. Бизди окуучулук күндөрүбүздө мектептен колхоздун талааларына ишке алып чыкчу. Бир айлап пахта талааларында алыбыздын жетишинче иштечүбүз. Анан да үйдөгү жумуштар. Ал кезде баарын кол менен жасап, ошондо эле кичинекей колдорубуз чор болуп, ишке көнгөн.

Ички, сырткы жумуштун баарын кылып чоңойдум, ошондонбу, азыр да кыймылдап, жумуш жасап тургандан эс алам. Анткени, жашоо өзү кыймылдан тургандай эле, кыймыл – бул күч кубат, ден соолук, жакшы сапат дээр элем.

***

Аял, эне болуу чоң сыймык, жоопкерчилик, бул да чыгармачылыкты талап кылат. “Аял жакшы – эр жакшы”, “Аял бузулса – аалам бузулат», – деген кептердин чындыгы бар. Аял –энеге карап үй-бүлөдө балдар өсөт, коом калыптанат. Аял, эне – табиятынан жаратмандыктын, тынчтыктын, сулуулуктун, мээримдин, таалим-тарбиянын үлгүсү.

Ырчылык  менин  кесибим эмес, ролум десем туура го. Дегеним, адам төрөлгөндөн көптөгөн талант, жөндөмдүн ээси болуп төрөлөт. Бирок жандүйнөсүнө кай-сынысы көбүрөөк жакын болсо, ошо менен кетет да, калган көп жөндөмдөр  калып калат. Мен ырчылык ролум энелик жана аялдык  жоопкерчи-лигиме эч кандай терс таасирин тийгизген жок. Терс таасир качан тийгизет? Качан адам өзүнүн жоопкерчилиги менен ролун алмаштырып алганда. Жашоонун өзү чоң чыгармачылык, ыргак, тартип, эреже дээр элем.

Эс алуу? Менде атайылап бир жакка барып эс алуу деген түшүнүк жок. Мен үчүн эс алуу деген түшүнүктүн өзү – тунуу, ойдон бошоо, жогорку эс, нурду бүт боюңа сиңирүү. Эгер анте албасак, табияттын табияты, дүйнөнүн мен деген беш жылдыз мейманканалары, ша-арлары эс алдырмак тургай кайра чарчатаары чындык. Ошон үчүн мен эс алуум шартка, акчага, убакытка, аралыкка көз карандысыз. Анткени, он беш мүнөт ойду токтотуп, күнүгө таза абаны кере жутуп отуруунун өзү мен үчүн эң жогорку эс алуу.

***

Тойго барып ырдоого кызыкпайм  деле.  Кимге  кандайабалда чыгармачылын тартуулоо жакса, ошол жол менен ырдашы абзел. Бирок чыныгы чыгармачылык ар кандай шоудан, тойдон жогору. Кээ бир чыгармачыл адаммын дегендер таарынышпасын, чындыгы ошондой. Бул нерсени чыныгы чыгармачылыктын шооласын өзүнөн ачкан адам сөзсүз түшүнөт. Анткени чыныгы талант эч нерсеге мук-таж эмес. Чыныгы чыгармачылык – той, шоу эмес, ал – жандуу, жаратуучу күч, энергия, образ жана эркиндик.

***

Чыгармачылыктагы жаңылык деп, мен клиптин, ыр-дын санын көбөйтүүнү эмес, ички дүйнөдөгү абалды түшүнөм. Себеби, биздин ички абалга жараша, биз аткарган ырдардын күчү, табияты, деми сезилип турат. Ыр – бул толкун, вибрация, боёк. Ырдаган адам ыры менен жогорку ыргак, дем, жарыкты бере албаса, анда ал жөн гана цирктеги маймылдай. Жарыкты берүү үчүн адам ошол жарыкты алып жүрүүчү, жарык өткөрүүчү экенин чыгармачыл адам түшүнүүсү керек.

***

Чыгармачылык ийгилик клип тартуу, анан ыр жазуу менен  чектелсе,  анда  ал  кайталанма,  жансыз  чыгармачылык  дээр элем. Чыныгы жандуу чыгарма-чылык – бул жашоонун өзү. Эгер эле ошол чоң чыгармачылык менен гармонияда боло алсаң, анда сенин чыгармачылыгың дайыма өзгөчө, жаңы, тирүү деп айткым келет.