“Алашчы” акындын “Арыстан айбаты”

Болотбек ТАШТАНАЛИЕВ, “Кыргыз Туусу”


Астанадагы “Гылым” басмасынан белгилүү казак акыны Магжан Жумабаевдин “Арыстан айбат” ырлар жыйнагы жарык көрдү. Китеп эл аралык Түрк академиясы тарабынан сунушталган жана анын президенти профессор Др. Дархан Кыдыралинин алгы сөзү менен жарыкка чыккан.

Алгы  сөздө:  “Быйыл  түрк  ааламынын алп акыны Магжан Жумабаевдин туулган күнүнө 125 жыл толду. Ойчул акын бүткүл Түркстандын азаттыгы менен бүтүндүгүн ырларында туу кылып көтөрдү. Магжандын заманы жер жүзүн каптаган азаттык кыймылынын кайта ойгонуу дооруна туура келип, ал өзүн тек гана түрктүн азаматы эмес, өзүн күн чыгыштын мык-ты акыны туюнуп, ар бир ыры аркылуу болочок урпактарга кундуу азык боло турган кеменгер ойлорун билдирди.

Магжан Жумабаев ишенген, ал алтын казык туткан Түркстан идеясы азыркы интеграциялык доордо жашап жаткан багымсыз, эркин түрк элдерине XXI кылымда да маанилүү, руханий азык болууда” деп баса белгиленет.

Эске салсак, өткөн жылы ТҮРКСОЙ 2018-жылды кыргыз жазуучусу Чыңгыз Айтматов, казак акыны Магжан Жумабаев, азербайжан композитору Кара Караевдин жылы жарыялап, бул жылдын алкагында түрк мамлекеттеринде түрк элдеринин бул даңктуу үч уулунун 90, 100, 125 жылдык мааракелери кеңири белгиленип келет.

Магжан Жумабаев – казак улуттук поэзиясынын ири өкүлү. Ал 1893-жылы түндүк Казакстандын Сарый-Айгыр болуштугунун Сасык-Көл деген жеринде туулган. Бала кезинен зирек өскөн. Төрт жашында тамга тааныган. Кызылжардагы М.Бегишев ачкан медреседе 5 жыл окуган соң, 1910-1913-жылдарда Уфадагы “Медресе Галиядан” билим алган. Кийин Омбудагы мугалимдер семинариясынан окуп, 1916-жылы медаль менен аяктаган. Семинарияны аяктаган соң, “Алаш” партиясын түзүүгө катышкан.

1923-1927-жылдары М.Жумабаев Москвадагы жогорку адабий-көркөм өнөр институтунан окуган. Бул жылдарда орус, Батыш Европа адабияты менен терең таанышкан.

Мезгил сыноосунан өткөн Магжан Жума-баевдин поэзиясы – түрк элдеринин руханий баалуулуктарын, ата-журттун ыйыктыгын, казак менен кыргыздын бир боордугун, бардык түрк элдеринин биримдигин, ынтымагын даңазалайт. Акындын жан дүйнөсүнүн тереңинен оргуп чыккан оттуу, алоолуу ырлары азыр да окуган, уккан ар бир адамды ойго салбай койбойт.

Казак элинин классик акынынын ырлары кыргыз тилинде алгачкы ирет китеп болуп басылып жатканын белгилеп коюшубуз керек. Акындын тандалма чыгармаларын кыска убакытта КР эл акыны, Т.Сатылганов атындагы Мамлекеттик сыйлыктын лауреаты, акын жана жазуучу Акбар Рыскулов которгон.