Ау, айдоочулар мектеп окуучуларын бозортпой ала кетсеңер, бу силердин балдарыңар барбы?..

Маселе мындай. Байларды үч топко бөлсө болот. Биринчиси чоң бай, экинчиси орто бай, үчүнчүсү кичи бай. Чоң бай баласын өзгөчө мектептен окутат, баласын мектепке жеткирип, кайра үйгө апкелген жалданма кишиси жана жеке машинасы болот, орто байдын баласы да мектепке машина менен барып келет. Кичи бай деле жалгыз баласынан эч нерсе аябайт, анын да жок дегенде баласын мектепке алып келип, алып кетер машинасы болот.

А машинасы  жокторду,  балдары маршрутка күтүп бозоруп тургандарды тартынбай эле кедей-кембагалдар, же томаяктар десек таарынышпас чыгар. Алар Бишкектин тургундарынын 70 пайызын түзөт жана борбор калаадагы маршрутка айдоочулардын планын толтургандар да, кайра эле ошол айдоочулардан тил уккандар да ошол кедей-кембагалдардын мектеп жашындагы окуучулары. Алар жол жүрүү акысын толугу менен төлөшөт. Мектеп окуучуларына эч кандай жеңилдиктер каралган эмес. Каралганы мындай турсун, маршруткалар кээде аларды албай да коет, бечаралар колун созуп, маршрутканын артынан чуркап кала беришет. Кечээ жакында эле Улуттук Илимдер Академиянын алдындагы аялдамадан мындай бир окуяга күбө болдум. Жаңылбасам, 243-маршрутканын айдоочулары бир окуучуну, ал канчалык кол тоспосун, албай кетип жатты. Баланын телефону улам шыңгырап, бечара УИАнын аялдамасында турганынайтып  безилдейт.  Жамгыр  аралаш  кар шыбыргактап жаап жатат, шамал, бирөө албай  кетти,  кийинкиси  да  токтободу, үчүнчүсү да токтобой өтүп кеткенде, шашып жатсам да, ушул бала маршруткасына түшкөндөн кийин кетейин дедим. Кечки 6-7нин ортосу эле. Мындай кечте жаш бала ар кандай ойлошу мүмкүн эмеспи. 243-маршрутка токтойбу деп күтүп турдум. Кудай жалгап, чоңдор да тосту эле, маршрутка токтоп, тиги окуучу бала да түшүп кетти.

Биз, айылдыктар, Бишкекке анда-санда жумуштап келип-кетебиз, күн сайын келип жадаткан деле жерибиз жок. Бирок, качан келбейби, шаардан бизди маршруткалардын ороңдогон айдоочулары тосуп алат. Бизге эле ошондой мамиле кылабы десем, шаардык кары-картаңдарды деле өз баласындай кагып-силке берип, “дудук” кылып коюптур. Анын себеби – бишкектик пенсионерлер 10 сом жол киренин ордуна күндүзү 5 сом төлөйт экен, ошон үчүн маршрутка айдоочулар пенсионерлер кирип келатканда эле, көзүнүн төбөсү менен карайт тура. Кааласа токтобой да коет. Кызык, бишкектик пенсионерлер 10 сом ордуна 5 сом төлөсүн деп чечим кабыл алган Бишкек шаардык кеңеши болсо, а күнөөлүүлөр пенсионерлер болушу керекпи?

Чындыгында, маселе 10 сом же 5 сомдо деле эмес. Кеп ыйманда. Маршрутканын айдоочулары акчанын артынан кууп калыптыр. Алардын көзүнө жүргүнчүлөр адам эмей эле, акча көрүнөт экен. Мына маселе кайда? Маршрутка айдоочулар деле эртеби-кечпи картайышат, балким карыган ата-энеси бардыр, андыктан карыларга ороңдобой, адептүү, сылык мамиле кылса деген ниет.

Экинчи  бир  маселе,  Бишкек  шаардык  кеңеши  шаардык  пенсионерлерге ошончо эле камкордук кылгысы келсе, анда ошол жол кирелик акчаны пенсиясына кошуп берсе, тиги маршрутка айдоочуларга пенсионерлерди 10 сом ордуна 5 сом төлөтүп жаман көрсөтүп, пенсионерлерге “жакшы” көрүнбөй эле койсо. Анын үстүнө, биз айылдык пенсионерлер шаарга  келгенде  шаардык  пенсионерлерге  көрүлгөн  “камкордуктан”  пайдалана  албай  кыжалат  болот  экенбиз. Биз деле өз убагында иштедик. Мамлекетке салыгын да, башкасын да төктүк. Айылда бишкектик пенсионерлерге берилген жеңилдиктер жок. Пенсионерлердин укугу деле адам укугу эмеспи, андыктан айылдык пенсионерлерди кыжалат кылбай, шаардыктардан коомдук транспортто жүрүү жеңилдигин алып салып, анын ор-дун акчалай компенсациялаш керек деген ойдомун.

Эми жакыр адамдардын балдары тууралуу. Негизинен шаарда мектеп окуучулары гана коомдук транспортко, маршруткаларга көп түшөт, айдоочулардын планын мектеп окуучулары толтурат дебедимби, андыктан, мектеп окуучуларынын жол киресин арзандатпасаңар да, эң башкысы кымбаттатпагыла, балдардын ырыскысына суук колуңарды салбагыла дээр элем. Илгери, биз мектепте окуучуда, мектеп буфетинде арзан булочка, коржик, пирожкилер болор эле. Азыр деле ошону мектепте уюштуруп койгонго неге болбосун? Себеби, мектепте булочка жок болгон соң, балдар чыга калып, сырттан сатып жейт экен, ал аябай кымбат, курсагы ачкан балдар көчөдөн булочка алып жейм деп, жол киресиз калган учурларын көрүп калып жүрөм.

Мамлекет балдар биздин келечегибиз деп айтканды жакшы көрөт, бул дурус, балдар биздин келечегибиз, бу өмүрү узун болгур, маршрутка айдоочулардын да балдары бардыр, мектеп окуучуларын жолго таштабай ала кетсеңер болбойбу…

Иса Мусаев (Асан Кайгы), Ат-Башы району