Басмакана жана “басмачылар”: Кыргыз мектептери үчүн математика Индиядан басылууда…

Болотбек ТАШТАНАЛИЕВ, “Кыргыз Туусу”


Акыркы мезгилде мектеп окуучулары үчүн сунушталган окуу китептериндеги оркойгон каталар тууралуу көп айтылып, көп жазыла баштады. Бул эртеби-кечпи агынан жарылып айтыла турган сөз болчу. Бул каталар катардагы бирин-эки техникалык, грамматикалык каталар болсо да бир жөн эле, орой жана одоно, келишкис каталар бүтүндөй окуу китептерин аралап, тенденцияга айланганы коога жаратып, бүтүндөй окуу системасы коркунучта экенин билдирет.

Жакында эле көз каранды эмес эксперттер:  Ж.Баласагын  атындагы КУУнун география, экология жана туризм факультетинин деканы, окуу-методикалык бирикмесинин  төрайымы,  г.и.к.,  доцент Р.А.Токторова,  КУУнун  физикалык  география  кафедрасынын  доценти,  г.и.к., Т.Н.Кулматов, КУУнун физикалык геогра-фия кафедрасынын доценти, факультеттин окуу-методикалык комитетинин төрагасы, г.и.к., М.Т.Дүйшөнакунов К.К.Жунушалиева жана Р.А.Мырзаеванын жалпы билим берүүчү орто мектептердин 6-классы үчүн сунуштаган география боюнча окуу китебиндеги оркойгон каталар туурасында айтып чыгышты.

Алардын айтымында аталган китептин кол жазмасы боюнча “бир жыл мурда Жусуп Баласагын атындагы КУУнун география факультетинин адистери сын айтып, «оңдолууга тийиш»  деген  бүтүм  чыгарышып,  жазуу түрүндө да Кыргыз билим берүү академия-сына кайрылышыптыр”.

Өз  кезегинде  Билим  берүү  академиясы “Сиздер айткан каталарды эске алдык, оңдолду” деген жооп берет. Бирок эксперттер көрсөткөн каталар эч оңдоосуз жарыкка чыгып, алар иштин чоо-жайын түшүндүрүп, жазуу түрүндө Билим берүү министрлигине кайрылышат. Министрликтен да ашык-кеми жок дал ошондой жооп алышат.

Кыскасы китеп жарык көрүп, “коомчулук, эне-аталар, мектеп мугалимдери массалык маалымат каражаттары аркылуу тынчсызданганын билдире башташат”.

Биз ал китептин эмнеси чала, эмнеси даана экени тууралуу саймедиреп айтып отургубуз келбейт. Эксперттердин пикири боюнча, “мындай деңгээлдеги китеп менен окуучуларды окутуу мүмкүн эмес; китептин мазмунундагы олуттуу каталар авторлордун географ катары көз караштары калыптана элек экенин билдирет, себеби, эң жөнөкөй аныктамаларынан баштап ката берилген; китепте 70% дан ашык түшүнүктөр ката”. Ушундан улам, “бул китепти тез арада мектептерден артка кайтарып алып, кайрадан бул китепти оңдоп, түзөп басууга тыюу салуу зарыл”.

Жакында  эле  биздин  колубузга  2018-2019-окуу жылына карата окуу куралы катары  мектептерде  колдонула  баштаган С.Кадыралиев, А.Урдавлетова, Г.Дайырбекова авторлош болгон топ жазган 5,6-класстардын математика китептери жөнүндө нааразычылык кат келип түштү. Башка окуу китептериндей эле бул окуу китептери да Дүйнөлүк банк тарабынан каржыланган (“Слово Кыргызстан “– “в конце недели”, 11.09.2015). Окуу китептери Билим берүү жана илим министрлиги менен Билим берүү академиясынан тийиштүү процедуралардан өткөн соң, республиканын айрым мектептерине апробацияга (сыноого) жиберилет. Айтымда, ал мектептерде апробация өткөрүшкөн мугалимдер бир добуштан, китептеги кемчиликтерди көрсөтүшүп “жараксыз” деген терс жоопторду беришкен. Билим берүү академиясы “китептердеги каталар оңдолду” деп кайрадан апробацияга, уламдан-улам жөнөтүп турган. “Оңдолду” дегенден кийин да: “Китептер окуу куралы болууга жарабайт” деген жооптор келген. Апробация жасаган мугалимдерден келген терс жоопторго карабастан, Билим берүү академиясы тарабынан “оңдоп-түзөтүлдү” делип, окуу куралы катары жактырылган экен.

Кайрылгандардын айткандарынын канчасы чын, канчасы ашыра айтылганын билүү үчүн республиканын бир катар мектептеринин математика мугалимдерине кайрылып көрдүк. Балыкчы шаарындагы №4 гимназиянын мугалими Бактыгүл Чоробек кызы “Окуу китептери 90% дебейин, 80%ы Кыргыз билим берүү академиясы тарабынан бекитилген программага дал келбейт. КББА окуу китептери программа менен өтүлүшүн талап кылууга тийиш эле. Айрым маселелер бир тема болуп калган, подтемалар туура эмес. Айтор, кемчилиги көп. Анан кандайча бул окуу китеби бизге мектептерде окутулууга сунушталып жатканын түшүнсөм буюрбасын”, – дейт. Балыкчылык мугалим эжейдин айтымына караганда, С.Кадыралиев, А.Урдавлетова, Г.Дайырбекованын “Жандуу математикасына” альтернатива катары К.Жусуповдун “Математика” китеби да сунушталыптыр. Бул китептин КББАнын окуу программасынан ажырымы 60%дын тегерегинде экен.

Эми ушерден КББА сунуштаган С.Кадыралиев, А.Урдавлетова, Г.Дайырбекованын окуу китебин басып чыгарууда, таңгалычтуу, суроо жараткан жагдай бар экенин айтпай кое албайбыз. Редакцияга кайрылган тараптын айтымында, аталган окуу китеби “пикир берген мугалимдердин, Бишкек шаардык билим берүү бөлүмүнүн ж.б. айрым кесип ээлеринин терс пикирлерин эске алып, алдын ала, баш-ка атаандаш чара көрүп, түзөтүүгө аракеттерди көрүүгө алсыз болуп, КББА чыгарган чечимге макул болуп, Индиядан бастырып чыгарууга жөнөтүлгөн”. Бизди кыргыз мек-тептери үчүн окуу китеби басып чыгаруу үчүн Индияга жөнөтүлдү дегени таң калтырды. Башка тармактар өнүкпөсө да, Кыргызстанда эгемендүүлүк алган 28 жыл аралыгында басмакана иши аябай өнүктү. “Турар”, “Континент”, “Учкун”, “Улуу Тоолор”, “Аркус” ж.б. баштаган чет элдик заманбап полиграфиялык жабдуулар орнотулган басмаканалар басып чыгарган полиграфиялык продукциялар эч бир чет өлкөнүкүнөн кем эмес. Атамекендик полиграфия өндүрүшү гүлдөп өсүп жатса, тескерисинче биз окуу китептерин чет өлкөдөн басып чыгарып жатканыбызга жол болсун. Болгондо да окуу жылы капкачан башталса да, мектеп окуучулары эски окуу китептери менен окуп, а жаңысы Индияда басылып жатканы акылды айран кылат. Ал китептер келгиче 2018-2019-жылы окуу жылы аяктап калары айтпаса да түшүнүктүү чыгар.

“Эмне үчүн окуу китептери Индияда басылып жатат?” деген сурообузга министрликтин бакандай жооптуу кызматкерлери “математика окуу китебин басып чыгаруу Бүткүл дүйнөлүк банктын долбоору болгондуктан, китеп Индиядан басылып жатат” деп долбоор эл аралык макамга ээ экенин жана окуу китептерин басып чыгаруу боюнча тендерге чет өлкөлүк басмалар да катыша аларын бетке кармай беришти.

Калыстык үчүн айтып коюу керек, биерде Бүткүл дүйнөлүк банкта жана анын Кыр-гызстандын “Билим берүү секторундагы реформаларды колдоо” долбоорунда эч маселе жок. Бүткүл дүйнөлүк банк бизди өнүксүн, өссүн, мектеп окуучулары билимден өксү болуп калбасын деп, акчасын акчалай берип, ар тараптуу колдоп келатат. Кеп, ал банкта эмес, кеп бул долбоордун аткаруучуларында жана кандай аткарылып жаткандыгында? “Ээрге отурганда эле кыйшык отурган” дегендей, “чү” дегенде эле, КББА бекиткен программага 80% дал келген окуу китеби жазылып, анан ал китеп Кыргызстанда эмес, Индияда басылып жатканы бул банктын жана анын долбоорунун эмес, долбоорду ткаруучулардын жана долбоордун аткарылышында кетирилген кемчиликтер десек эч жаңылышпайбыз.

Бир сөз менен айтканда, долбоорду аткарууда кемчиликтер жана каталыктар кеткен, мунун баарын КББА жана министрлик эң сонун билген.

Айталы,  биз  окуу  китептери  боюнча адис эмеспиз, бирок ошондой болсо да окуу китептери  илимий–методикалык  жактан жеткиликтүү талданып, сапаттуусу жактырылып, сапаттуу окуу китептери гана мектептерге сунушталышы керектигин жакшы билебиз. Кызыкчылык иретинде С.Кадыралиев, А.Урдавлетова, Г.Дайырбекованын 2016-жылы чыккан 5-класстын мектеп окуучуларына сунушталган “Математика” китебинин электрондук вариантын барактап көрүп, алгачкы эле беттеринен жолуккан грамматикалык каталарга мүдүрүлүп кеткендей болдук.

Ырас, аталган китеп КББА бекиткен программага 80% дал келбеген соң, бул 5,6–класстардын математика окуу китептерине атаандаш, ББИМ түзгөн коалициялык кеңеште экинчи орунду алган китептерге жол берсе деле болмок экен. К.Жусупов өз каражатына чыгарган окуу китептерин атаандаш китептер катары .Кадыралиев ж.б. авторлордун китептери менен чогуу апробацияга жиберилип, “Кошумча окуу курал” гана болсун деп чектебей эле койсо болмок.

Басмакана жана “басмачылар”: Кыргыз мектептери үчүн математика Индиядан басылууда…: 1 комментарий

  • Январь 31, 2019 в 2:00 пп
    Permalink

    Айрым бир кемчиликтерди эске албаганда, С. Кадыралиевдин Математикасын эсептерди чыгарууда окуучулар оңой түшүнүп, оңой чыгарып, жеңил кабыл алып атышат деген сыяктуу оң пикирлерин билдиргендер да аз эмес.

Комментарии запрещены.