Айтпайын десем, айттырды

17-мартта Бишкекте акыйкаттык үчүн курман болгон Аксы элинин уулдарына президент кезинде аларды оозанып эскерип койбогон А.Атамбаевдин куран окутканы, анан мусулманчылыктын бул ыйык салтын өзүн “пиарлаган” саясый аянтчага айландырып жибергени жай тириликке ык ала баштаган эл арасында эки анжы ой жаратты. А.Атамбаевдин калпты чындай урдурган ыймансыз жоругу, мыйзамдуу президентти, шайлоочуларды жана парламентти көз көрүнөө кордоп, аларды жек көрүүгө тукурган чагымчыл сөздөрү ансыз да кандуу чатактардан заарканып калган элдин көңүлүнө бүлүк салып, кооптондуруп жатат.

Арийне, А.Атамбаевдин бийликти, дегеле  башкаруу  системасын  сындаганга акысы бар. Бирок ал сын конструктивдүү жана аргументтүү болуш керек. Антпесе анын өзүнө доо кетет. Маселен, кудайы тамакты жеп, куран окуганы келгендердин алдында өз персонасын көкөлөтө көтөрүүнү көздөп, бийлик бутактарын теңсинбей, басынтуу маанисиндеги Атамбаев айткан текебер сөздөрдү өзүн сыйлаган, ички маданияты бийик адам айтпайт. Анан да Россиядан курал-жарак алып, мен бутуна тургузган армия талкаланды дегени – анын көп калпынын бири.

Кыргызстан Россиянын стратегиялык кызыкчылыгына кирген өлкө. Мындай өлкөнүн армиясынын мобилдүү болушуна ал дагы аябай кызыкдар. Андыктан кыргыз армиясына аскердик-техникалык, гранттык жардамдарды ошол стратегиялык кызыкчылыктардын контекстинде кароо керек. Муну жакында Атамбаевсиз эле өлкөгө берилген аскердик техникалар ырастап турат.

Ал эми “Газпром” жөнүндөгү Атамбаевдин жөө жомогу – өзүн пиарлоонун эле бир көрүнүшү. Дүйнөдөгү экономикалык тирешүүлөрдөн рыногу тарый баштаган “Газпром” Өзбекстан менен Кыргызстандын кыйкылдашканынан пайдаланып, бошой калган рынокту ээлеп калды, ошону менен Россия Кыргызстандын экономикасына таасирин күчөттү жана транзиттик трубаларды коңшу өлкөлөргө тартуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болду. Ушунун айынан Россия менен Өзбекстандын мамилеси бир саам сууй түшкөнү, ал ортодо маркум Ислам Каримовдун АКШга жүз бура калганы белгилүү.

Бирок  ушулардын  баарын  билип  туруп, эмне үчүн Атамбаев аны жыйында бети кызарбай калпты айтып жатат? Элдин айтымында, мындай чындык сыяктантып жыйынга алып чыккан көйгөйлөр алардын аң сезимин манипуляциялоого предмет болуп берет. Атамбаевдин коомдогу ушундай жана ушуга окшогон маселелерди жалпы контексттен жулуп алып пайдаланганын, өлкөгө күйгөн кишидей көбүртүп-жабыртып күчөткөнүн массалык аң сезимде күмөн саноону козутууга жана аны башкарууга кыртыш даярдап жатат деп түшүнүү керек.

Илимде  аң  сезимдин  ушундай  өтө карама-каршылыктуу  абалга  түшүшүн “Бейтсондун кош капканы” дешет (Грегори Бейтсон американын атайы кызматына атан төөдөй иш кылган белгилүү окумуштуу, аялы Маргерет Мид дүйнөдөгү эң белгилүү антрополог, кансыз согуштун негизин түптөгөн психоаналитик). Мындай абалга түшкөн аң сезимде сүйүү жана жек көрүү, ишенүү жана шектенүү сыяктанган карама-каршылыктар  катар  жашайт  да, адам бир туруп эч кимге жана эч нерсеге ишенбейт, бир туруп элдешпес душманына да ишенип кетет. Атамбаевдин карапайым адамдын, мамлекеттин камын көргөнсүп акыл айтканына, аларга күйүп жаткансыган “ормон опузасына”, күтүүсүз фактыларды айтып, өңгүл-дөңгүл сүйлөгөнүнө кайдыгер кароо – энөөлүк. Ал ошонусу менен бүгүнкү кыйынчылыктардан эки анжы ойлорго, карама-каршылыктарга туш болгон массанын аң сезиминде күмөн саноону күчөтүп, ага бүлүк салуу, ошол массаны адекваттуу эмес кадамдарга түртүү аракетин жасап жатканын эл тынчсыздануу менен белгилейт.

Бул тынчсызданууну айыл жерлеринде, эл чогулган жерлерде Атамбаев жакшы болчу, азыркы бийлик начар деген имиштерди ого бетер күчөтүп жатат. Интернеттеги “бала Атамбаев” менен “бала Жээнбековду” ажыратып, акыл айткан “Путин аксакалды” монтаждаган ролик ошол имиштердин чыккан булагы бир жерде экенин каңкуулайт.

Ошондон улам элдин көбү: “Өзүнүн күнөөсүн билбей бир кезде Н.Назарбаевге асылып, эки элдин ынтымагын бузду эле, эми В.Путин менен С.Жээнбековду өзүнүн ыпылас иштерине аралаштырып, ортосуна от жакканы жатабы?” – деп кыжалат болууда.

А.Атамбаевдин мен өнүктүрүп өткөрүп берген мамлекет талкаланды деп төшүн койгулаганы деле жогорудагыдай максатта айтылган кеп экенин эл билип турат. Өлкөнүн экономикасынан кабардар адамдар анын айткандарынын чындыкка дал келбесин төмөнкүдөй фактылар менен далилдеш