Бардык тармакта колдонулса гана, тил мамлекеттик болот

Болотбек ТАШТАНАЛИЕВ, “Кыргыз Туусу”


УИАда Ч.Айтматов атындагы Тил жана адабият институту тарабынан уюштурулган Кыргыз Республикасында 2015-2020-жылдары мамлекеттик тилди өнүктүрүүнүн жана тил саясатын өркүндөтүүнүн улуттук программасы боюнча “Классикалык изилдөөлөр”, “Окурмандын китеп текчеси” сериялары боюнча жарык көргөн китептердин бет ачары өттү.

“Классикалык изилдөөлөр” сериясында кыргыздын көркөм сөз өнөрү, тарыхы, тили, этнографиясы, этнопедагогикасы, музыка, сүрөт өнөрү, театр биология, физика ж.б. илим тармактары боюнча кыргыз тилиндеги изилдөөлөрдүн топтомдору чыгарылды.

“Окурмандын  китеп  текчеси”  сериясы боюнча жарык көргөн томдуктарга кирген К.Тыныстанов, С.Карачев, Б.Кененсариев, А.Осмонов,  А.Токомбаев,  М.Элебаев, К.Каимов, А.Убукеев, У.Абдукаимов ж.б. көзү өткөн кыргыз акын-жазуучуларынын чыгармалары мектеп окуучуларына, ЖОЖдун студенттерине, дегеле көркөм адабиятка кызыккан окурмандарга арналат.

“Классикалык изилдөөлөр жана тексттер”  сериясынын  “Физика”  китебинин түзүүчүлөрүнүн  бири,  УИАнын  мүчө-корреспонденти М.Кидибаев акыркы жылдарда физика боюнча окуу китептерин үч автор жазып жатканын, физикалык терминдер үчөөндө үч башка экенин айтып, илимий окуу китептерин жазууда, окумуштууларга терминкомдун, тилчилердин кеңеши аябай керектигин, биргелешип иш кылыш зарылдыгын, илимдеги кайдыгерлик башыбызга жеткенин, балдарды өзүбүз макоо кылып өстүрүп жатканыбызга басым жасады.

“Бүгүн атомдук бомбанын деле кереги жок болуп калды. Эгер мамлекет билимсиз болсо, илими өнүкпөсө, ал мамлекет өзүнөн өзү “урандылардын” алдында калат, жок болот” деп илим менен билимдин мамлекеттин турмушундагы ордун баса белгилеп, УИАнын Ч.Айтматов атындагы Тил жана адабият институту жасап жаткан иштерге жогору баасын берди. Билим берүү системасындагы Болон процессине да сын көз карашын билдирди.

– Улуттук Илимдер Академиясы акыркы жылдарда илимди өнүктүрүүнүн уюштуруучусуна жана катализаторуна айланды. Бул жышаналуу көрүнүш, — деди “Класси-калык изилдөөлөр жана тексттер” сериясынын “Улуттук идея кыргыз тарыхында” үч томдугунун түзүүчүлөрүнүн бири, И.Арабаев атындагы  КМУнун  ректору,  профессор Т.Абдырахманов. Анын айтымында бүгүн кыргыз тарыхчылары “Улуттук идея керекпи?”, “Улуттук идеянын уңгусу кайда?” деген суроолорго жооп табышкан жана ал жооп аталган томдуктарда берилген. “Улуттук идея кечээ же бүгүн гана пайда боло калган жок, ал улут уюганда эле пайда болгон” – деди Т.Абдырахманов.

УИАнын Президенти, академик Мурат Жуматаев мамлекеттик тил көбүрөөк колдонула баштаганда гана өнүгө турганын, акыркы жылдарда мамлекеттик тилибиз илимдин тилине айлана баштаганын айта келип, мамлекет илимге, илимий китептерди чыгарууга көп көңүл бөлүп жатканын, каражат бар экенин, көп учурда илимдин айрым тармактары боюнча жаңы илимий эмгектер жок болуп калганын белгилеп өттү.

Ч.Айтматов  атындагы  Тил  жана  Адабият  институтунун  директору,  академик А.Акматалиев окумуштууларды аталган институт менен кызматташууга чакыруу менен, “Классикалык изилдөөлөр жана тексттер” сериясынын бардык катышуучуларына ыраазычылык билдирди.