Алтынай Тынышова: «Туура кайрылганды үйрөнөлүчү»

Алтынай ТЫНЫШОВА


Бир жылдары Казакстанга иштер менен барып, күндүн кайнаган ысыгында салкындайын деп муздак суу алганы кезекке туруп калдым. Алдымда 2-3 ага бар болчу. “Ага” деп атаганымдын да себеби бар, өзү негизи ушул темада жазайын деп отурдум. Ошо, анан тигилер мени байкаган деле жок. Менден болжол менен 5-8 жаш улуудай көрүндү. Өз-ара сүйлөшүп жатышкан. Бир маалда бирөөсү артында турган мени байкай коюп, “Карындаш, сиз биринчи алыңыз” деп өздөрүнүн кезегин бере калышты. Эми бул жерде казактар таң кала турган деле сөз жок. Бирок, кыздар айтсаңар, “чоң кыз” же “девушка” деп кайрылганга караганда “карындаш” деген кулакка жумшак жана жылуу угулат ээ? Бул сөздү укканда ал адамдын сага болгон камы менен кошо кандайдыр бир коопсуздук сезилет да, “карындаш” дегенди агаңдай (акеңдей) көрүп каласың. Аябай жактырдым ушинтип кайрылууну. Ага-карындаш деген сөздөр деле биздики го? Анда неге аны эски ырларда же аңгемелерде эле колдонобуз? Эски демекчи, ошол эски кишилер жанагы “байке” (бай+аке) дегендин терең маанисин жана тарыхын (ал узун сөз) жакшы билишет. Ошол үчүн колдонушпайт 🙂. Анын ордуна “аке”, “ага” же “аба” деп кайрылышканын байкасаңар керек. Ал эми “чоң кыз” деген сөз бир чети жеңил флиртке жакындап кетсе, бир чети “бу неменин ою кандай?” деген күмөн ойго салат. Өзүң 20да болуп алып 5-класстын кызына “чоң кыз” дегениңиз уят да! Же болбосо 50нүн тамагын жеп жаткандан кийин 25 жашар кызга “кызым” же “карындашым” деп эле айтыңыз да, калжаңдабай.

Ага-карындаш деп айтуу үчүн сөзсүз эле бир тууган болуш керекпи? Кесиптеш же бейтааныштарды бери кой, өз агасын деле “байкелеп” алгандар бар арабызда.Таксиге отургандабы же стоматологго баргандабы, мага чоооң эле кишинин “чоң кыз” деп кайрылышын каалабайм. Бирок ошого жараша кыздар, биз дагы туура кайрылууну үйрөнсөк жакшы болмок. Мен да көнө албай жүрөм, туугандарымдан башкаларга “байке” деп жиберем. Мээ ойлоно электе эле, ооз автоматтык түрдө айта салат, негедир (shame).

Эми кыздар да бири-бирибизге “чоң кыз” деп кайрылганыбыз тууралуу эки ооз сөз кыпчый кетейин, аны өзүнчө тема кылып жаза албайм да. 2-3 жыл мурда Питерде иштегем. Кошуна кабинеттеги кыздар татарлар болчу. Баса, татар тилинде көп сөздөр казакчага окшош экен ээ? Мейли ал өзү менен өзү деңизчи. Жаңы ишке кирип, али тааныша элек татардын сулуулары мени “подруга” деп алышты. Биринчи жолу ушундай сөздү өзүмдүн дарегиме угушум. Курбулук жылуулук, жакындык сезип бат эле алардын катарына кошулуп кеттим. Көрсө, ал эки кыз өзү теңдүүлөрдү “подруга”, улуураактарын “сестра”, кичүүрөөгүн “сестренка” дешет экен (жаңылбасам, кавказдыктар да ошентип сүйлөшөт). Кандай сонун ээ? Биз да ошол “илдетти” жугузуп албайлыбы? Бардык нерсени бат жайылтып же сиңирип алганга машпыз го? Кандай “зыңк”, “базар жок” жана башка ушул сыяктуу базар деңгээлиндеги жаман-жуман, маанисиз сөздөрдү өзүбүзгө жармаштырып алабыз? Жакшыны деле мода кылса болот да?

Казактын официант кыздары оозу-мурду кыйшайбай эле атама “ага” деп кайрылып жатышты. Менден болгону бир жаш улуу тажик улутундагы жетекчим “карындаш” дечү. Болот да ээ, ошентсе? Баарын бирдей “байкелеп” же “чоң кыз” болуп “чоң кыздап” жүрүп эле өтүп кетесиңерби? Асмандан жаңы сөз алалы деген жерим жок, тиешелүү адамга сөздүн туурасын тандап эле кайрылсак деген кеп. Охх, көзүм ооруп кетти, шрифтти чоңойтуп ал деп айтпайт белеңер? Мейли, жакшы тургула.

Булак: https://www.facebook.com/altynai.tynyshova/posts/1419488254804363

One thought on “Алтынай Тынышова: «Туура кайрылганды үйрөнөлүчү»

  • Июнь 24, 2017 at 11:57 дп
    Permalink

    Мм рахмат карындашым. Эң жакшы ой толгоо

Комментарии закрыты.