“Жаңы доорго – кырк кадам”

Болотбек ТАШТАНАЛИЕВ, «Кыргыз Туусу»


Өкмөт башына жаңы жетекчи келип, өкмөт курамы өзгөргөн сайын коомчулук жаңы келген өкмөт эмне жаңылыктарды апкелет, эмне өзгөрүүлөр болот, дегеле ишти эмнеден баштап, кандай жаңычыл кадамдарды жасайт деп күткөнү мыйзам ченемдүү нерсе. 21-кылым – жаңы технологиялардын кылымы. Дүйнө тез өзгөрүп жатат. Демек, биз кылымга тете күндөрдү башыбыздан кечирип жатабыз, эгер мезгил менен бирдей кадам жасай албасак, анда ар бир артта калган күн кылымга тете болуп калышы ыктымал.

Эгер өткөнгө саресеп салсак, 2012-жылдан бери өлкөдө олуттуу өзгөрүүлөр болду. 2013-2017-жылдарга белгиленген туруктуу өнүгүүнүн улуттук стратегиясы жарандардын мамлекетке болгон ишенимин ойготту жана пессимисттик маанайдан арылтты. Анткени, өткөн 6 жылда өлкөнүн саясий жана экономикалык турмушунда ийгиликтүү өнүгүүнүн негиздери жаралды. Алсак, Кыргызстандын ИДПсы 2010-жылдан бери 2,1 эсеге өстү. Республикалык бюджет 2010-жылы 50,3 млрд. сом болсо, 2016-жылы 115,8 млрд. сомго жетип, 2,3 эсе көбөйдү. Жумушсуздук 1%га азайды. Орто жана жогорку мектептердин мугалимдеринин орточо эмгек акысы 13613 сомго, баштапкы медициналыксанитардык жардам берген врачтардын эмгек акысы 2010-жылга салыштырганда 3 эсе өстү же 12184 сомго чейин жетти. 2011-2016-жылдары инфляциянын орточо жылдык деѕңгээли 5,1%ды түзүп, бюджеттик чөйрөнүн кызматкерлеринин кирешелери реалдуу өстү. 2015-жылдан баштап ЕАЭБдин алкагында өлкөлөрдүн толук форматтагы жана натыйжалуу өз ара иштөөсү камсыз кылынды.

2500 чакырымдан ашык жол курулду жана реконструкцияланды. Энергетикалык көз карандысыздыкка жетиштик: 500 киловольт “Датка” подстанциясы жана “Датка-Кемин” электр берүү линиясы пайдаланууга берилди; Бишкек шаары нын ЖЭБи ишке кирди; Токтогул ГЭСинин жабдууларын алмаштыруу иштери башталды.

Учурда Кыргызстанда туруктуу өнүгүүгө карай негиздер калыптанды. Бул саясий жактан туруктуу, кубаттуу экономикалык потенциалы бар, эгемендүү жана жооптуу мамлекет түзүлдү деген сөз. Арийне, ошентсе да өлкөнүн потенциалы, мүмкүнчүлүгү кенен. Мезгил улам жаңы чакырыктарды күн тартибине коюуда. Алар: санариптик технологиялар; экономикалык коопсуздук; социалдык коопсуздук; улуттук коопсуздук.

Ушул өңүттөн алганда, жаңы өкмөттүн “Жаңѕы доорго – кырк кадам” программасы 2040-жылга чейинки мезгилге Кыргыз Республикасын өнүктүрүүнүн стратегиясын ишке ашыруунун биринчи жана абдан маанилүү этабы болгону менен маанилүү десек болот. Программада жогоруда сөз болгон чакырыктарды эске алуу менен, элдин экономикалык бакубаттуулугу; социалдык бакубаттуулук; жарандардын жашоосу үчүн коопсуз жана жагымдуу чөйрө – өлкөнү узак мөөнөттүү өнүктүрүүнүн башкы максаттары аныкталган.

Өкмөттүн Программасы 9 стратегиялык программалык реформага негизделген жана алар өз ара байланыштуу 40 конкреттүү кадамды камтыйт. “40” деген сан кыргыз эли үчүн терең мааниге ээ. Эгер, тарыхка саресеп салсак, 40 деген сан кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн калыптануусунда жана өнүгүүсүндө дайыма символикалуу болуп келген.

Кыскасы, 40 кадамга эсептелген 9 стратегиялык программа 5 жылдын ичинде жарандардын жашоосун жакшыртууга өбөлгө болот деген ишенич бар. Алардын алгачкысы “ТАЗА КООМ” программасы болсо, бул программанын биринчи кадамы санариптик трансформациялоонун программасы. “Таза Коом” – өлкөнү санариптик трансформациялоонун жалпы улуттук программасы, ал өлкөдөгү турмуштун бардык чөйрөлөрүн камтыйт, ошондой эле сөз болуп жаткан программаны ишке ашыруунун башкы инструменти жана негизи.

Ал эми “ЭЛИМЕ КЫЗМАТ” улуттук реформанын программасын – мамлекеттик башкаруу системасын реформалоо кадамы аркылуу ишке ашыруу каралган. Жалпыбызга белгилүү болгондой, өткөн жылдагы Конституциялык референдумдун натыйжасында өлкөдө мамлекеттик башкаруунун системасын реформалоонун маанилүү этабы аяктады, ага бийликтин бутактарынын ортосундагы функционалдык ыйгарым укуктарын өзгөртүү, укук коргоо жана сот системасын реформалоо кирди. Эми мамлекеттик башкаруу системасы – жаңы технологияларды пайдалануу менен, мамлекеттик органдардын ишинин ачык-айкындыгын жана отчеттуулугун камсыз кылууга, кадрларды даярдоонун стандарттарын көтөрүүгө тийиш.

Демократиялык укуктук мамлекеттин башкы милдеттеринин бири таза жана эркин шайлоону камсыз кылуу экенин эске алсак, “ТАЗА ШАЙЛОО – ТУРУКТУУ МАМЛЕКЕТ” программасы биз үчүн канчалык маанилүү экени айтпасак да түшүнүктүү чыгар. Бул үчүн шайлоо процессин реформалоо кадамы каралган.

Так маалыматтарга таянсак, биздин өлкөдө 16 миңден ашык жарандык коомдун уюмдары катталып, анын үчтөн бири активдүү иш жүргүзөт. Өкмөттүк эмес сектор улуттук аңсезимди жана элдин бекем жарандык позициясын чыңдоого кыйла олуттуу салым кошорун эске алган жаңы Өкмөт жарандык коомдун заманбап моделин түзүү максатында “КҮЧТҮҮ ЖАРАНДЫК КООМ” реформалык программанын негизинде жарандык коомдун институттарын өнүктүрүү кадамын жасоо ниетин көздөп отурат. Муну жаңы өкмөттүн жаңылыгы катары кабыл алсак болот.

“БЕЛ БОЛЧУ БИЛИМ. ИЗ КАЛТЫРУУЧУ ИЛИМ” программасы – мыкты мектеп; бел болчу билим; из калтыруучу илим кадамдарына таянса, “БИЗНЕС МЕНЕН БИРГЕ” программасы – чакан жана орто ишкердикти колдоо; Кыргызстанга инвестиция сал!; жеткиликтүү кредит; экспортту колдоо кадамдары аркылуу ишке ашмакчы.

Элдин жашоосунун бардарчылыгын көрсөткүчтөрүнүн бири – бул өнүккөн инфраструктура. Бул максатта өкмөт “САПАТТУУ ИНФРАСТРУКТУРА” программасын иштеп чыккан, бул багыттагы иштер: Кыргыз Республикасындагы энергетика; шаардык инфраструктура; транспорттук-жол инфраструктурасы; таяныч шаарлардын базасында региондорду өнүктүрүү; таза суу кадамдары аркылуу ишке ашат деген ой бар.

Тышкы саясатта башкы күч-аракет улуттук кызыкчылыктарды коргоого жана илгерилетүүгө, өлкөнүн туруктуу социалдык-экономикалык өнүгүүсү үчүн жагымдуу тышкы шарттарды түзүүгө багытталышы керектиги айтпаса да түшүнүктүү. Бул “ТЫШКЫ САЯСАТ” программасында так белгиленген. Коопсуздукту жана экономикалык ишти камсыз кылуу – тышкы саясаттын негизги милдети; «Мекен-карт» улуттук демилгеси кадамдары Кыргыз Республикасынын тышкы саясатынын башкы принциптери болгон тең салмактык, ырааттуулук, прагматизм, тең укуктуулук жана өз ара пайда принциптерин бекем кармап, улуттук жана региондук коопсуздукту бекемдөө жана экономикалык дипломатияны илгерилетүү маселелерине көңүл бурарында шек жок.

Өкмөттүн «МЫЙЗАМДЫН ҮСТӨМДҮГҮ ЖАНА УКУК ТАРТИБИ СИСТЕМАСЫНА ИШЕНИМ» реформалык программасы коомчулукту кайдыгер калтырбайт го деген ой бар. Анткени мыйзамдын үстөмдүгү жана укук коргоо органдарынын ачык-айкын иши өлкөнү өнүктүрүүнүн башкы стратегиялык негиздеринин бири. Өкмөт жазалоо практикасынын деңгээлин мындан ары азайтууну жана мыйзамдарды гумандаштырууну сунуш кылууда. Бул максатта Укук коргоо системасын трансформациялоо; комплекстүү күрөшүү жана коррупцияны алдын-алуу кадамдары сунуш кылынган.

Биз бул макалада Өкмөттүн Программасындагы 9 стратегиялык программалык реформа тууралуу кыска сөз кылдык. Жаңы Өкмөт белгиленген өнүктүрүү максаттарына жетишүү үчүн 9 программалык реформалоону ишке ашыруу менен катар эле 9 өнүктүрүү программасын ишке киргизгени жатат. Алар тууралуу кийинки макалада айтабыз.