“Хирургдар үчүн 2 томдук монография жарыкка чыкты”

Бактыгүл МУНДУЗОВА, “Кыргыз Туусу”


Жакында “Оперативдик хирургия жана топографиялык анатомия жолдомосу” аттуу көлөмдүү илимий монографиялык 2 томдук китеп жарык көрдү. Аталган монография Чүй облустук бириктирилген ооруканасынын Реконструкциялык калыбына келтирүү хирургиялык илимий борборунун профессору, доктор Эрнст Акрамовдун жетекчилиги астында жазылган. Автордук коллективге Т.Батыралиев, О.Васильева, В.Габитов, И.Кудайбергенова, А.Идрисов, А.Бейсембаевдер киришкен.

Кыргызстанда акыркы он жылдын ичинде клиникалык хирургия тармагы улам жаңылануу менен түрдүү хирургиялык ыкмалардын натыйжасында ийгиликтүү операцияларды жасаганга жетишип өсүш алды. Аны менен бирге кыргыз медицинасы таланттуу, билимдүү колу жеңил жаш хирургдар менен толукталууда. Бирок алар үчүн илимий китептер, колдоно турчу окуу куралдары өзгөчө жетишсиз болуп келген. Чындыгында мындай көлөмдүү китеп акыркы жылдары чыгарылган эмес.

Аталган монографиялык эмгек, өзгөчө Кыргызстандын алыскы райондорунда эмгектенген хирургдар үчүн абдан керек. Себеби айрым жерлерде китеп эмес медицинадагы башка муктаждыктар, маселелер толук чечилбей келет. Бирок, медицина бир орунда турбайт дегендей, ар дайым билим алууга умтулган хирург үчүн, операция учурунда катачылыктарды кетирбей, ыкмаларды туура колдонуунун жолдорун билип турууда бул китеп чоң ролду аткарат.

Китепти биринчи колуна алган адамды анын мыкты дизайнердик жасалгасы, түстүү сүрөттөрү, мукабасы өзүнө тартат. Аталган китептин көлөмүнө жараша ичиндеги мааниси, мазмуну, баалуу маалыматтары дагы ошончо терең камтылганын окууга болот. 1600 беттен турган илимий эмгектин ичинде, адамдын анатомиялык түзүлүшү толук камтылып, ар бир органы ийне жибине чейин ажыратылып жазылган. Ошону менен бирге оперативдүү хирургияда биринчи жардам катары операция жасоонун ыкмалары түстүү сүрөттөлүп, схемалар менен так, даана көрсөтүлгөн.

Профессор Э.Акрамовдун айтымында, монография,  операциялык процесс учурунда хирургдун ар бир жасаган кыймыл аракетинен тартып, колдонулган ыкмалары жеткиликтүү жазылгандыгы менен уникалдуу болуп эсептелинет. Аталган китеп медицинада, өзгөчө хирургия үчүн табылгыс баалуу болуп калмакчы. Өзгөчө кафедраларда сабак берген мугалимдер үчүн, жаңы окууну бүтүп, иш тажрыйбасын баштап жаткан практик хирургдар үчүн жана медициналык окуу жайларда окуп жаткан студенттер үчүн дагы табылгыс окуу курал катары колдонулмакчы.

Кыргызстанда таланттуу мыкты хирургдар абдан көп. Алардын бири-биринен айырмаланган түрдүү жана ийгиликтүү ыкмалары бар. Мына ошол ыкмалардын бардыгы китепте кеңири жазылган. Негизинен китеп амбулатордук хирургдар үчүн эмес, стационардык ооруканаларда күн сайын операциянын үстүндө иштеген хирургдар үчүн жазылган. Өзгөчө жаш хирургдар үчүн канча жылдан бери чогултулган билим казына катары кызмат кылмакчы.

Реконструкциялык калыбына келтирүү хирургиялык илимий борбору ачылгандан тартып, жасалган илимий эмгектерге абдан бай. Профессор Эрнст Хашимович башында турган авторлор ошол эмгектерди топтоп, бир китепке чогултууну көп жылдан бери максат кылып келишкен. Хирургдардын айтымында, акыркы жылдары мындан башка дагы монографиялык бир нече китептер жарык көргөн, бирок бул китеп аларга салыштырмалуу жалгыз эле хирургдар үчүн эмес, жалпы медицина илимин аркалаган дарыгерлерге дагы пайдалуу эмгек болмокчу.

Хирургдар илимий иш менен практикалык ишмердүүлүктү дайыма шайкеш алып жүрүшөт. Бир жагынан илимий иш жазып, экинчи жагынан бейтаптарды сакайтып, тыным албаган хирургдарынын үзүрлүү эмгектери дал ушул китепте кеңири чагылдырылган. Атап айтсак Чуй облустук бириктирилген ооруканасынын хирургия бөлүмүндө ай сайын 4000 миңден ашык операциялар жасалат. Мындай иштин жүрүшүндө китепте айта турчу, көрсөтө турчу не деген мыкты эмгектер чогултулган.

Акыркы 3 жылдын аралыгында “Реконструкциялык калыбына келтирүү хирургиясынын актуалдуу маселелери” деген  программанын алкагында, эң маанилүү делген 7 долбоор иштелип чыккан. Профессор Э.Акрамовдун жетекчилиги астында, хирургия практикасында миңдеген уникалдуу операциялар жасалып келген. Алардын аналогу башка өлкөлөрдө жокко эсе. Борбордо профессордун автордук методикасына ылайык, пластикалык оор операциялар анын ичинде уйку бездин сезгенип ириңдеп кетишине жана анын залалдуу шишике, “аорто” жоон кан тамырга жакын жайланышкан лимфо бездерди алууга, боорго, алдыңкы ич көңдөйгө жасалуучу операцияларда колдонулуп келет. Операциялык дарылоонун жыйынтыгы дагы ошончо ийгиликтүү болуп жатканын анын кесиптештери баса белгилешет.

Борбордун коллективи акыркы 6 жылда 10дон ашык патентке ээ болушкан. Алардын бири Евразиялык патенттер мекемеси тарабынан берилсе, Кыргызстандагы Эл аралык Университети тарабы менен биргеликте дагы 2 патент алышкан. Дагы бир нече патенттерге Новосибирск мамлекеттик медициналык Университети менен биргеликте жетише алышкан. Алар менен биргеликте көп жылдан бери илимий изилдөөлөрдүн үстүндө тынымсыз иш алып барышууда. Мындан сырткары 2004-жылы юстициядан каттоодон өткөн жана китептер палатасында катталган “Хирургия, морфология, лимфология” аттуу журнал жылына эки ирет басылып чыгып келе жатат. Журнал Кыргызстандын  илимий-техникалык басылмаларынын катарына кирип, илимий диссертациялардын негизинде жарыкка чыгаруу үчүн сунушталган. Журналда жеке эле Кыргызстандын докторлору эле эмес башка өлкөнүн белгилүү илимпоздору дагы бар.

Аталган монографиялык китеп борбордун биринчи жолу чыгарган эмгеги эмес. Дарыгерлер буга чейин илимий изилдөө долбоорлордун негизинде 14 монография, 9 методикалык жолдомо жана студенттер үчүн окуу курал катары 7 китепти чыгарышкан. Ошондой эле 350 макала жарыяланып, анын ичинде 72 макала чет элдик басылмаларда жарык көргөн.

Ошондой эле Реконструкциялык калыбына келтирүү хирургиясы борборунда жыл сайын эки ирет эл аралык симпозиумдар өтүп турат, симпозиумда медицинадагы прикладдык жана фундаменталдык темалардын тегерегинде пикир алышуулар, талкуулар жана хирургиянын келечектүү иштери аныкталат.

Китепке көп жылдан берки хирургиядагы жасалган тажрыйбалуу эмгектердин илимий изилдөөлөрү толук киргизилди. Өлкөбүздөгү дарыгерлерди даярдап жаткан бир катар медициналык окуу жайлардын аталган китепке кызыгуулары артып, окуу курал катары учурда табылбай жаткандыктарын айтышууда. Учурдун талабы катары китептин тиражын көбөйтүп чыгарууну дагы пландап жатабыз, себеби китепке болгон суроо талап бар, дейт авторлор.

Китепти жазган авторлорго жана хирургиянын жалпы жамаатына алкыш айтып, келечекте мындай монографиялык эмгектер дагы жарык көрө берсин демекчимин. ªзгөчө профессор Э.Акрамовдун хирургиянын өсүшүнө, жалпы медицинага кошкон зор салымына ыраазычылык билдирип, бекем ден соолук, узун өмүр каалайбыз.