7 миң метрлик тор… Жеткирбей кеткен браконьерлер

Темирбек АЛЫМБЕКОВ, «Кыргыз Туусу»


Жети-Өгүз районунун Липенка жана Ырдык айылдарынын, райондук администрациясынын, Мамэкотехинспекциясынын өкүлдөрү билектерин түрүнүп, суу чопкуттан кийинип, ыргыштаган үч кайыкты минип алышып атайы рейдге чыгышыптыр. Бирок, алар моторлуу кайык менен чыгышса, браконьерлердин кайыгынын канаты бар окшойт карматпай кутулуп кетиптир. Муну угуп баарыбыз эле кейип калдык. Анча аракеттенгенден кийин камыштын арасына, кур дегенде Ырдыктын тушундагы чоң таштарга жашына туруп эле, качан гана браконьерлер таңкы үрүл-бүрүлдө ичтеринен “Алмашымды” кыңылдап ырдашып, салган торлорун жыйнай баштаганда үч кайык менен үч жагынан качырып чыгышса, тигилер аккууга айланып асманга эле учуп кетишпесе торго түшкөн балыктай колго түшүп бербейт беле?

Минтип какшык жылдырып жатканыбыздын себеби, мындай рейддер уюштурулганы тууралуу көп эле айтылат. Жөн айтпай болгон-бүткөн маалымат каражаттарынан  дүңкүлдөтүшөт.  Бирок, канчалык барабан каккан сайын, ошончо-лук браконьерлер тыйылбай келет. Демек, рейдди да жыйынтык чыккандай, башка-ларга сабак болгондой, өтө кылдаттык менен даярданып өткөрүү керек дегенди туюнтуп жатабыз.

Ошону менен бул жолку рейддин натыйжасында браконьерлерди эмес, алардын торун кармашты. Ал эми тордун узундугун эринбей ченеп чыгышса 7 миң метрге жетиптир. (Кызыгы, ошончо торго канча балык илинип калганы тууралуу маалымат беришкен жок). Анан тордун ажыдаардай узундугунан эстери чыгып кетишсе керек, түшүбүзгө кирет дешип, рейдин мүчөлөрү тегерете отурушуп, бири жаназасын окуп, бири үстүнө бензинден жаба куюп, өрттөмөк болушуптур.

Ошондо Липенка жана Ырдык айылдарынын өкүлдөрү акын чалыш немелерби же чындап күйүштүбү айтор, жаназа окулгандан кийин кошогу да айтылышы керек дешип, кезеги менен кошуп турганы:

Биринчиси:

Башынан адат биздики,
Балыкчысын качырып,
Салган торун кармайбыз.
Бара бер эми байкуш тор,
Сени, браконьер жеген балыктын,
Арбагына арнайбыз…

Экинчиси:

Жерибиз келген Ырдыкты,
Жети канат браконьер,
Жеткирбей колдон жылмышты.
Тору калып ээси жок,
Ай арман ай, арман ай,
Ачалбай калдык кылмышты.

Ошентип, бир сыйра жашып алышып, торду чыркыратып туруп өрттөп жиберишти. Анан ушинттик деп бүт республикага жар салышты. Какшыгыбызды коюп, олуттуу айтсак, мынчалык узундуктагы торлор ойлонтпой койбойт. Көрүнүп тургандай браконьерлор Ысык-Көлдүн балыгынын түбүнө жетерине аз калды. Анын үстүнө бул кытайдын торлору ээн-эркин базарларда сатылып жатат. Аны сатууга, дегеле Кыргызстанга киргизүүгө тыюу салуу жөнүндө көптөн бери сөз болуп келгени менен эч кандай жыйынтык чыга элек. Андыктан, бул маселеге мамлекеттик масштабда көңүл бурууга, убакыт жетти. Болбосо, браконьерлер менен күрөшүмүш болгон биздин тиешелүү мамлекеттик органдар качанга чейин эле тор жыйнап жүрүп күнү өтөт?! Ал эми браконьерлердин канаты бар эмеспи. Кармайын дегенде эле учуп кетип кармалбай жатышпайбы…

Биз сатиралык “Чаян” рубрикасын ачып, ишти илгерилете албаган шалаакы жетекчилерди, кейиткен кемчиликтерди, өкүнткөн өксүктөрдү “Чаянга” чактырып туралы дедик. Башка ишин айта албайбыз, бирок Ысык-Көлдүн балыгына эбегейсиз зыян келтирип жаткандарды кан буугандай токтото албай жаткан Өкмөттүн Ысык-Көл облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Узарбек Жылкыбаевди чыркыратып “Чаянга” кармап берип жаткан чагыбыз. Анткени Ысык-Көл, Соң-Көл көлдөрүнөн балык кармаганга мораторий жарыяланганын баладан өйдө жакшы билет. Жер-жерлердеги Өкмөттүн өкүлдөрү үчүн майда иш жок. Облустун бардык тармагына көңүл буруу алардын милдети. Ырас, жогоркудай рейддерди уюштуруу браконьерлер менен күрөшүүнүн алкагында болуп жатканын көрүп турабыз. Бул жетишсиз. Иш браконьерлер “балык ууласа балээге” каларын сезгендей, мыйзам алдында жоопкерчиликтен кутула албагандай деңгээлде уюштурулушу керек. Тиешелүү мамлекеттик органдар менен анда-санда рейд өткөрүмүш болуу маселени чечпейт. Ысык-Көлдө браконьерлер менен күрөшүү системалуу мүнөздө болбой жатат!

Өкмөттүн Ысык-Көл облусундагы ыйгарым өкүлү Узарбек Жылкыбаевге

Балыкчыдан кеп келет,
Балыксыз калды деп келет.
Жети-Өгүздөн кеп келет,
Жети миң метр тор салып,
Жеп ийишти деп келет.
Жалпы эле Көлдөн кеп келет,
Жанын койбой балыктын,
Жалмап ийди деп келет.

Сени губернатор койду эле
Угуп турчу Узарбек!
Браконьер дегенди,
Бир бастырбай тушар деп.
Уурудай жүргөн алардын,
Уясын таап бузар деп.

Ата мурас көл эле,
Атагы Айга тең эле!
Балыгы калбай кайран көл,
Байып кетип баратат,
Байкалбастан бактысы,
Тайып кетип баратат.

Өзүң Көлдүн кулуну,
Көрүп туруп ушуну,
Ыйлайсыңбы Узарбек!
Ыйлаганың чын болсо,
Мыйзамсыз балыкчыларды,
Тыйбайсыңбы Узарбек!
Браконьердин киндигин,
Карабай туруп кимдигин,
Кыйбайсыңбы Узарбек!