Бакчу болсоң «Хайбрид конвертер» үндүгүн бак

“Фейсбук” социалдык тармагы бүгүнкү күндө белгилүү бир деңгээлде тигил же бул маселе боюнча коомдун маанайын чагылдырып турат. Ошол эле учурда анда айрым бирөөлөрдүн жеке турмушунан, жетишкен ийгилигине чейин жазып жатышат. “Фейсбук” пайдалануучу Болотбек Кадырбеков “Хайбрид конвертер” тукумундагы үндүк багып жатканын жазып чыкты.

Болотбектин болумдуу иши

“Достор, кичинекей чарбамдагы ийгилигимди,  сиздер  менен  бөлүшөйүн дедим. Бүгүн Хайбрид конвертер тукумундагы 7 айлык үндүктү сойдум. Таза салмагы 16 килограм болду, анын ичинен 80 пайызы пайдалуу. Төш эти эле (ак эти) 7 кил чыкты”,- деп жазат Болотбек Кадырбеков “Фейсбуктагы” баракчасына. Андан ары бул үндүктүн жумурткаларын Россиядан алып келип, бастырып чыгарганын, балапандары мажес келгендиктен көбү “оо, дүйнөгө” кеткенин айтат. Анан аман калгандары жети айлыгында эле жетилип, чоңдугу “төө куштай” болуп баратканынан, кызыгып союп көрсө тигинтип 16 кило чыгып жатпайбы.

Улуу Токтогулдун “Эсиң кетсе эчки бак, эчки тууйт эки улак” деген саптары бар. Мааниси, кур дегенде эчки баксаң көбүрөөк төлдөп, оокатың оңолбойбу деген эле сөз. Ушул жагынан алганда Таластык Болотбек Кадырбеков өзү билип билбей, далай адамдардын көзүн ачып, жаңы багытка шыктандыра турган иш жасаптыр.

Үндүк Кыргызстандын бардык жеринде кеңири жайылган үй канаттуусу. Аныгында койго окшоп жайылып оттогон, карап турбасаң кайда кеткени билинбей, ал арада ар кимдин там аркасына кирип, картөшкөсүн сурабай казып, коншуң менен жакалаштырган кокуй неме. Аны багуу көп түйшүктү талап кылат, ага баарынан мурда жердин кенени керек. Ошого жараша кайтарымы да жакшы. Бир үндүктүн баасы базарларда 1500-3000ге чейин чаап барат. Дагы бир айта турган нерсе айыл жерлеринде тоок, үндүк, каз-өрдөк бакканга көп маани бере бербейбиз. Көбүнчө төрт түлүк малга басым жасайбыз. Айтылуу төкмө Ысмайыл Борончиевдин болжолу ушундай саптары бар эле:

Карап турбай казды бак,

Каркылдатып жакшы бак.

Айтып жүрөм ушуну,

Барган-турган жерлерде.

Берекелүү болосуң,

Мейман-ысман келгенде..

Ишкердин акылы, малдын асылы болгону жакшы

Кайран Ысмаке, койкозуга күч келтирбей каз-үндүк бакпайсыңарбы дегенди айтып жатпайбы. Кыстыра кетсек бул жерде – жалпы эле төрт түлүк малдын тукумун жакшыртуу маселеси да чыгып жатат. Айталы, эчкидей сүт берген, калак сан уйларды, салмагы Болотбектин үндүгүнөн ашпаган койлорду бакканча малдын тукумун жакшыртып, эт-сүт багытындагы уй-койлорду баксак, кайтарымы да жакшы эмеспи. Фактыга кайрылсак, Айыл чарба министрлигинин 2016-жылдагы маалыматы боюнча уйдун саны – 1 млн. 492, кой-эчки – 5 млн. 929, жылкынын саны – 449 миңди түзөт. Кудайдын кулагы сүйүнсүн, минтип малыбыздын саны өскөнү жакшы, бирок сапатына да карай турган мезгил келди. Анткени, 3 – эти-сүтү жарытпаган уй бакканча 1 – сүтү арбын, этти да көп берген уй багуу жеңилирек эмеспи, жайытка, чөпкө да сеп дегендей. Малдын оозу бирди жесе,туягы миңди жей тур-ганын да эстей жүрүш керек.

Үндүк эмей эле төө куш

Эми  Болотбек  багып  жаткан  “Хайбрид конвертер” үндүгүнө кайрылсак, түбү Канададан чыгыптыр. Учурда Рос-сияга кеңири жайылып, аны “индостраус” же “төө куш үндүк” дешип да аташат экен. Бул

үндүктү табы менен бакса ургаачысы 80ге чейин жумуртка тууп, жумурткага да марытат окшойт. Баарынан адистер “жүнүчү жүнү, ти-меле мамык” деп жазышат. Башкача айтканда чоң үндүктүн жүнү бир койдукунан кем эмес дешет. (Ошондо бир үндүктөн үч жаздык кенен чыкчудай). Анан дагы башка үй жаныбарлары (тоок, ит, мышык) менен көп мамилеси келишпей, көргөн жерден баса калып, чокулап турбаса кумары канбайт экен. Андыктан өзүнчө бөлүп кармаган жакшы дешет билермандар. Анан дагы чоңдорунан балапандарын өзүнчө бөлүп бакпаса, бир чокуса бүттү дейт. Сыягы тумшугу балтадай эле окшойт. Эркеги 22 кг. чейин, ургаачысы эң арык дегени 12-15 кг. эт берет экен. (Кебетеси казысынан чучук жасап жиберсе деле болчудай, бирок Болотбек Кадырбеков андай айткан жок).

Ошону  менен  “Хайбрид  конвертер” баарыбызды кызыктырып турат. Орточо алганда 15-17 кг. эт берсе 10 кишини тосконго жарачудан. Демек, Ысмайыл айтмакчы конок келсе кой-козуга тап бербей, ушул үндүктү үч саат мактап атып союп берсек, оңой кутулган жатпайбызбы?! Табалы да, багалы!