Кыргыз импрессионизминин жаңыча жаратуучуларынын бири Таалайбек Мусурманкуловдун таланты бала кезинде эле байкалган. Атасы баласынын шыгын байкап, көркөм сүрөт академиясынын алдындагы көркөм сүрөт мектебине берген. Мына ушул көркөм сүрөт мектебинде окуп жүргөндө эле анын өзгөчө таланты республикалык жаш таланттар конкурсунда белгиленип, Таалайбек биринчи орунду ээлеген. 2001-жылы мектепти аяктагандан кийин Кыргыз улуттук көркөм сүрөт академиясынын станоктук живопись факультетине тапшырган. Таалайбек студенттик көргөзмөлөргө да бир нече жолу катышып, лауреат да болгон. 2006-жылы окуусун ийгиликтүү аяктаган.
Искусство таануучулар кыргыз сүрөтчүсү Таалайбек Мусурманкуловду чыгыш пейзажисттеринин көрүнүктүү өкүлү катары баалашат. Чынында, Азия маданиятына таандык болгон өзгөчө философиялык мааниге ээ, реалдуулукту адаттан тыш жеткирүү өнөрүнө ээ болгон чеберлердин сүрөттөрүн табуу кыйын. Таалайбектин полотнолорунда эмнелер гана тартылбасын: 1. Тянь-Шань жана Ала-Тоо кырка тоолору; 2. Түштүк базарлары; 3. Чыгыш даанышмандары; 4. Атүгүл салттуу орус жаратылышынын сүрөттөрү да Чыгыштын акылмандыгына сугарылган. Мусурманкуловдун пейзаждары мейкиндиктин тереңдигинин иллюзиясын жаратып, уникалдуу атмосфераны
түзөт.
Орус өнөр баалоочулары анын чыгармачылыгына: “Пейзажисттин мекени – Кыргызстан.
Азыр Таалайбек Мусурманкулов Россиянын жана Кыргызстандын чыгармачыл союздарынын мүчөсү, активдүү түрдө көргөзмөлөргө катышып турат. Анын сүрөттөрү менен Санкт-Петербург жана Кыргызстандын шаарлары гана эмес, алыскы өлкөлөрдөн келген коллекционерлер да мактана алышат: 1. Кытай; 2. Италия; 3. Англия. Сүрөтчүнүн орус пейзаждарын жеткирүү ыкмасы да баалоочуларды кызыктырбай койбойт. Эң салттуу көрүнүш таптакыр оригиналдуу манерада берилип, перспективага өтүү жана композиция чыгыш живописинин манерасында курулат. Санкт-Петербургга арналган сүрөттөрү өзгөчө көңүл бурууга татыктуу. Анын полотнолорундагы көнүмүш көрүнүш таптакыр башкача көрүнөт.
2009-жылдан бери Санкт-Петербург анын экинчи үйү болуп калды. Бул жерде, Невадагы шаарда, ал архитектурадан, каналдардан жана Түндүк борбордун кайталангыс атмосферасынан шыктануу менен чыгармачылыгын улантууда” – деп баа беришкен.
Кийинки төрт жылда Түркияда жашап жана иштеп, бир топ полотнолорду жаратты. Бул сүрөттөр эмоционалдуулугу ме нен өзүнө тартат жана абдан элестүү.
Таалай Мусурманкулов – пленэр сүрөтчүсү. Ал өз сүрөттөрүн ачык асман алдында тартууну жактырат, жаратылыштын өтмө абалдарынын, жарык менен көлөкөнүн оюнун чагылдырууга умтулат. Анын эмгектери тазалыгы жана кабылдоонун түздөн-түз болушу менен айырмаланат. Анын чыгармачылыгында бир нече негизги багыттарды бөлүп көрсөтүүгө болот: пейзаждар, натюрморттор жана Санкт-Петербургдун көрүнүштөрү. Кыргызстандын тоолуу пейзаждары, шаардык эскиздер, деңиз көрүнүштөрү – мунун баары анын полотнолорунда чагылдырылган. Мусурманкуловдун натюрморттору – бул анын кылдат табитин чагылдырган гүлдөр, жемиштер жана буюмдар менен толтурулган ачык жана ширелүү композициялар.
Анын чыгармачылыгында Санкт-Петербургдун көрүнүштөрү өзгөчө орунду ээлейт, анда ал аба мейкиндигинин перспективасын чеберчилик менен жеткирип, тереңдик жана мейкиндик сезимин жарата алган. Анын живописинде мекени Кыргызстандын жана экинчи үйүнө айланган Санкт-Петербургдун, кийинки жылдарда Стамбулдун мотивдери шайкеш келип, уникалдуу жана таанымал стилди жаратат.
Анын сүрөттөрү жылуулукка толгон. Туулуп өскөн тоолору жана алардын өзгөчө таза абасы ага сонун таасир калтырат. Ошондуктан сүрөтчүнүн полотнолору абдан ачык жана жандуу, жарык жана кылдат философияга толгон. Сүрөтчү тарткан ар бир мотив өзүнүн энергиясын жана автордун байкоолорун камтыйт. Сүрөтчү аба ырайынын таасири астында ачык асман алдында иштөөгө өзгөчө көңүл бурат.
Учурда Гапар Айтиев атындагы Кыргыз улуттук көркөм өнөр музейинде Таалай Мусурманкулов, Талгат Бокоев жана Арстан Дукуевдин “Жол” көргөзмөсү өтүп жатат. Анда Таалайдын чыгармачылыгына экспрессивдүү сүртүмдүн жана жарык-аба чөйрөсүн терең түшүнүүнүн чебери деп мүнөздөмө берилген. Көркөм сүрөт күйөрмандары Т.Мусурманкуловдун сүрөттөрү менен https://sfgersh.wixsite.com/taalayart/gallery дареги аркылуу тааныша алат. А биз болсо, Таалайга чыгармачылык бийик чабыт жана изденүүлөрдү каалайбыз.
Болотбек ТАШТАНАЛИЕВ,
“Кыргыз Туусу”
