«Кумтөрдүн өлкөнүн толук менчигине кайтарылышы менен Кыргызстанда саясий коррупцияны жоюу башталды».
Садыр Жапаров
Кумтөр кени 2021-жылдан тартып өлкөнүн өнүгүүсүнүн азыркы этабына чейин Кыргызстандын экономикалык стратегиясынын негизги түркүктөрүнүн бири бойдон калууда. Бул тоо-кен тармагындагы эң ири актив болуп саналат, ал ондогон жылдар бою экспорттук түшүүлөрдүн олуттуу бөлүгүн түзүп, валюталык кирешелерди алып келип, инфраструктуранын өнүгүшүнө салым кошуп келген. Бирок, акыркы жылдары гана Кумтөрдүн улуттук экономика үчүн мааниси сапаттык жактан жаңы мүнөзгө ээ болуп, жаңы мамлекеттик-рыноктук саясаттын символуна айланды.
2021-жылдан тарта өлкөдө жаратылыш потенциалын сарамжалдуу пайдалануу жөн гана киреше булагы эмес, туруктуу өнүгүүнүн, социалдык туруктуулуктун жана суверендүү экономиканы бекемдөөнүн куралы болушу керек деген түшүнүк бара-бара бекемделди. Бул контекстте Кумтөр кени реалдуу экономикалык пайданы өлкөнүн пайдасына кайра бөлүштүрүүгө багытталган комплекстүү трансформациялык иштердин борбору болуп калды.
Кумтөрдү улутташтыруу — тоо-кен тармагындагы ири инвесторлор менен мамлекеттин өз ара аракеттенүү форматын өзгөрткөн эң маанилүү стратегиялык чечим болуп калды. Бул ойлонулган жана этап-этабы менен ишке ашырылган процесс эң ири тоо-кен активинен түшкөн көзөмөл жана экономикалык пайда элдин кызыкчылыгында иш алып барган мамлекеттин колунда болгон моделге өтүүнү камсыз кылды. Улутташтыруу юридикалык ырааттуулуктун негизинде, эл аралык милдеттенмелерди сактоо менен жана ички-тышкы өнөктөштөрдүн кызыкчылыктарын эске алуу менен өттү.
Бул чечим өлкөнүн саясатына болгон ишенимди бекемдеп, жетекчиликтин масштабдуу жана ишке ашырылышы татаал болгон кайра түзүүлөрдү жүргүзө билүү жөндөмүн көрсөттү.
Бул трансформациянын жыйынтыктары тез эле байкала баштады. Кумтөр өндүрүштүк кубаттуулуктарды модернизациялоого, экологиялык стандарттарды жогорулатууга жана эмгек шарттарын жакшыртууга багытталган инвестициялардын агымын камсыз кылды. Объекттин инвестициялык жагымдуулугу бекемделип, Кыргыз Республикасы менен туруктуу кызматташууга кызыкдар болгон аймактык жана эл аралык өнөктөштөрдүн көңүлүн бурду.
Кумтөрдүн мамлекеттик бюджет үчүн маанисин баалоо кыйын: кендин иштешинен түшкөн туруктуу финансылык салымдар социалдык программаларды ишке ашыруунун, аймактык инфраструктураны өнүктүрүүнүн жана мамлекеттин финансылык туруктуулугун бекемдөөнүн негизи болуп калды. Бул өкмөткө тышкы карыздарга дайыма кайрылбастан, билим берүү, саламаттыкты сактоо жана транспорттук логистика сыяктуу стратегиялык багыттарга көңүл бурууга мүмкүндүк берди.
Улутташтыруунун ийгилиги жана кендин андан аркы өнүгүүсү Кыргызстандын эл аралык майдандагы позициясын – улуттук экономиканын кызыкчылыктарын жана эл аралык стандарттарды эске алуу менен ири долбоорлорду ишке ашырууга жөндөмдүү, жоопкерчиликтүү өнөктөш катары бекемдеди. Бул өлкөнүн экономикалык ишенимин гана арттырбастан, институционалдык өнүгүүнүн жетилгендигин да тастыктайт.
Кумтөр – жоопкерчиликтин, натыйжалуулуктун жана улуттук биримдиктин символу болуп калды. Анын өнүгүүсү мамлекеттик саясат стратегиялык ресурстарды сактап эле калбастан, аларды узак мөөнөттүү өсүш, социалдык кайра түзүүлөр жана экономикалык көз карандысыздыкты бекемдөө үчүн туруктуу пайдубалга кантип айландыра аларын көрсөтүп турат.
Темирбек АЛЫМБЕКОВ,
“Кыргыз Туусу”