Жакынкы Чыгыштагы чыңалуунун күчөшү Ормуз кысыгы аркылуу дүйнөлүк соодага олуттуу таасирин тийгизүүдө. Бул стратегиялык деңиз жолу жабылган шартта, энергетикалык ресурстар гана эмес, жер семирткичтердин жеткирүүсү да коркунуч алдында калууда.
Эмне үчүн Ормуз кысыгы маанилүү?
Ормуз кысыгы аркылуу дүйнөдө өндүрүлгөн мунайдын болжол менен 20 пайызы ташылат. Демек, анын иштебей калышы глобалдык энергетикалык рынокко түздөн-түз сокку урат. Учурда мунайдын баасы кескин өсүп, айрым эксперттер баррелине 150–200 долларга чейин жетиши мүмкүн экенин эскертишүүдө.
Мындан тышкары, бул кысык аркылуу дүйнөлүк жер семирткич экспортунун 13 пайызы өтөт. Бул фактор келечекте айыл чарбасына жана азык-түлүк өндүрүшүнө олуттуу таасир этиши мүмкүн.
Геосаясий чыңалуу жана чакырыктар
АКШнын президенти Дональд Трамп союздаш өлкөлөрдү деңиз жолун коргоо үчүн аскердик кемелерди жөнөтүүгө чакырды. Анын айтымында, бул кадам дүйнөлүк энергетикалык коопсуздукту сактоо үчүн зарыл.
Бирок Европада бул демилгеге этият мамиле жасалууда. Аймактагы кырдаал татаал бойдон калууда, анткени Иран тарабынан ракеталык жана дрондук соккулар коркунучу сакталып турат.
Франциянын президенти Эммануэль Макрон Европа Биримдигинин миссиясын жетектөөгө даяр экенин билдирген. Ошол эле учурда Европа дипломатиясынын өкүлү Кая Каллас жер семирткичтердин жетишсиздиги келерки жылы азык-түлүк тартыштыгына алып келиши мүмкүн экенин белгиледи.
Европага жана дүйнөгө таасири
Европа буга чейин эле Россия менен энергетикалык байланыштар үзүлгөндөн кийин туруктуу энергия булактарын табууда кыйынчылыктарга туш болуп келген. Эми Жакынкы Чыгыштагы кризис дагы бир энергетикалык шокко алып келиши ыктымал.
Ошондой эле бул кырдаал өнөр жайга, транспортко жана карапайым калктын жашоосуна түздөн-түз таасир этет. Электр энергиясы, күйүүчү май жана азык-түлүк кымбатташы мүмкүн.
Ормуз кысыгынын жабылышы жөн гана регионалдык маселе эмес, глобалдык кризистин белгиси болуп калды. Энергетика, айыл чарба жана эл аралык коопсуздук бири-бири менен тыгыз байланышта экенин бул кырдаал дагы бир жолу далилдеди. Дүйнөлүк державалардын кийинки кадамдары жалпы экономикалык туруктуулукка түз таасир этери анык.